Գերագույն դատարանը՝ կազմով՝ Ն.Նարիմանյանի (նախագահող), Հ.Խաչատրյանի (զեկուցող), Ա.Աբրահամյանի, Հ.Աբրահամյանի, Գ.Գրիգորյանի Ի.Կարապետյանի, Կ.Ղարայանի,

համաձայն Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության (այսուհետ՝ Սահմանադրություն) 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի, 142-րդ հոդվածի 4-րդ մասի, «Սահմանադրական դատավարության մասին» ԼՂՀ օրենքի 14-րդ և 59-րդ հոդվածների, դռնբաց նիստում գրավոր ընթացակարգով քննեց «ԱՀ ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (վարչական դատարան) դիմումի հիման վրա՝ «Պետական պաշտոններ զբաղեցրած անձանց սոցիալական երաշխիքների մասին» ԼՂՀ օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասի «առնվազն տասը տարի» և «մինչև 2014թ. հուլիսի 1-ը» ձևակերպումների՝ Սահմանադրության 29-րդ և 137-րդ հոդվածներին համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ» գործը:

«Պետական պաշտոններ զբաղեցրած անձանց սոցիալական երաշխիքների մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքը (այսուհետ՝ Օրենք) Ազգային ժողովի կողմից ընդունվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, Հանրապետության Նախագահի կողմից ստորագրվել՝ 2014 թվականի դեկտեմբերի 29-ին և ուժի մեջ է մտել 2014թ. դեկտեմբերի 31-ից:

Օրենքի՝ «Անցումային դրույթներ» վերտառությամբ 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասը սահմանում է.

«5. Սույն օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի դրույթները չեն տարածվում այն անձանց վրա, որոնք սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ առնվազն տասը տարի պաշտոնավարել են դատավորի պաշտոնում:

Սույն մասով նախատեսված անձանց` Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության դատական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով և 5-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հիմքերով, ինչպես նաև դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած վճռով անգործունակ ճանաչվելու հիմքով դատավորի լիազորությունների դադարեցման դեպքերում նշանակվող կենսաթոշակի չափը հաշվարկվում է մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը որպես դատավոր զբաղեցրած վերջին պաշտոնի համար ստացած աշխատավարձի (պաշտոնային դրույքաչափի և դրա նկատմամբ սահմանված հավելավճարի հանրագումարի) և 0,85 գործակցի արտադրյալի 55 տոկոսի չափով:

Սույն մասով սահմանված կարգով հաշվարկված կենսաթոշակի չափը չի կարող գերազանցել մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը որպես դատավոր զբաղեցրած վերջին պաշտոնի համար սահմանված պաշտոնային դրույքաչափի 85 տոկոսը»:

Վերոհիշյալ իրավադրույթը դիմողի կողմից վիճարկվում է «առնվազն տասը տարի» և «մինչև 2014թ. հուլիսի 1-ը» ձևակերպումների մասով։

Օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասը, այդ թվում` վիճարկվող դրույթը լրացվել է 24.02.2016թ. ՀՕ-02-Ն օրենքով:

Գործի քննության առիթն ԱՀ ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (վարչական դատարան) 2019 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Գերագույն դատարան մուտքագրված դիմումն է, որով ներկայացվել է նույն դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 26-ի` ԸԻԴ/0119/05/19 գործով «ԱՀ Գերագույն դատարան դիմելու մասին» որոշումը:

Ուսումնասիրելով դիմումը, պատասխանող կողմի գրավոր բացատրությամբ արտահայտած դիրքորոշումը, վերլուծելով Օրենքի համապատասխան դրույթները, վերջիններիս հետ փոխկապակցված օրենսդրության այլ նորմեր և գործում առկա մյուս փաստաթղթերը՝ Գերագույն դատարանը

1. Դիմողի դիրքորոշումը

Հղումներ կատարելով Սահմանադրության 29-րդ, 137-րդ հոդվածներին, վկայակոչելով ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 20.09.2006թ. ՍԴՈ-647, 14.12.2012թ. ՍԴՈ-1061 որոշումները, Լիտվայի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի 29.06.2010թ. որոշումը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումները, Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի «Դատավորների անկախության, արդյունավետության և պատասխանատվության վերաբերյալ» Rec (2010)12 հանձնարարականի 54-րդ կետը, 1998 թվականի հուլիսի 8-10-ը Ստրասբուրգում ընդունված «Դատավորների կարգավիճակի մասին» եվրոպական խարտիայի 1.1-ին կետը, վերլուծելով Օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասի և դատավորի կենսաթոշակի հաշվարկման կարգի՝ նախկինում գործած դատական օրենսդրության դրույթները, դիմողը գտնում է, որ գործող իրավակարգավորումը, ի տարբերություն նախկինի, նվազեցնում է դատավորի սոցիալական պաշտպանության երաշխիքները: Օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասով կատարված օրենսդրական փոփոխությունը չի ապահովում ինչպես միջազգային, այնպես էլ ԱՀ սահմանադրական ու օրենսդրական զարգացումների տեսանկյունից դատավորի անկախության սոցիալական երաշխիքների հետագա ամրապնդում: Ավելին, խնդրո առարկա իրավակարգավորումը նահանջ է ինչպես ԱՀ օրենսդրության մեջ ընդունված, այնպես էլ միջազգային իրավական փաստաթղթերում և սահմանադրական արդարադատության միջազգային պրակտիկայում առկա՝ դատավորի՝ իր զբաղեցրած վերջին պաշտոնում ստացած աշխատավարձին կենսաթոշակի չափը հնարավորինս մոտ սահմանելու սկզբունքից:

Դիմողը գտնում է, որ Օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված իրավակարգավորումը՝ «առնվազն տասը տարի» և «մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը» ձևակերպումների մասով, հակասում է Սահմանադրության 29-րդ և 137-րդ հոդվածներին, քանի որ առկա է խտրական մոտեցում տասը տարի պաշտոնավարած դատավորների համար. մի դեպքում նման կարգավիճակին բավարարելու դեպքում կենսաթոշակ է նշանակվում ընդհանուր կարգով, իսկ մեկ այլ դեպքում՝ մասնավորապես, 2014 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ լրացած լինելու պարագայում՝ հատուկ կարգով, միաժամանակ խախտվում է դատավորի՝ իր զբաղեցրած վերջին պաշտոնում ստացած աշխատավարձին կենսաթոշակի չափը հնարավորինս մոտ սահմանելու միջազգայնորեն ընդունված սկզբունքը, մեծանում է խզումը դատավորի վերջին պաշտոնում ստացած աշխատավարձի և կենսաթոշակի միջև, ինչի արդյունքում ներկա իրավակարգավորման պայմաններում դատավորի կենսաթոշակը՝ որպես դատավորի անկախության սոցիալական երաշխիք, կորցնում է իր դերակատարությունը, գործառույթն ու նպատակը:

2. Պատասխանողի դիրքորոշումը

Ըստ պատասխանողի՝ վիճարկվող Օրենքում 2016թ. փետրվարի 24-ին կատարված լրացումներով և փոփոխություններով փորձ է արվել իրավական միջոցներ օգտագործել պետական պաշտոնատար անձանց կենսաթոշակների հաշվարկի միասնական մեկ համակարգի ապահովման, անընդունելի համարվող բարձր կամ շատ բարձր կենսաթոշակների առկայությունը հնարավորինս համաչափ և ընդունելի դարձնելու նպատակով:

Պատասխանող կողմը գտնում է, որ դատավորի կենսաթոշակի չափը 2014 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ զբաղեցրած վերջին պաշտոնի աշխատավարձից հաշվարկելը, խնդրահարույց է: Նպատակահարմար է դատավորի կենսաթոշակի չափը հաշվարկել դատավորի զբաղեցրած վերջին պաշտոնից ազատվելու օրվա դրությամբ՝ այդ պաշտոնի համար սահմանված կարգով հաշվարկված աշխատավարձից:

3. Գործի շրջանակներում պարզման ենթակա հանգամանքները

Սույն գործի շրջանակներում, վիճարկվող նորմի սահմանադրականությունը գնահատելիս, Գերագույն դատարանն անհրաժեշտ է համարում, մասնավորապես, պարզել.

1) առկա է, արդյոք, խտրական մոտեցում տարբեր ժամանակահատվածներում դատավորի պաշտոնին նշանակված անձանց կենսաթոշակի չափի հաշվարկման կարգի միջև, թե՝ ոչ,

2) առկա օրենսդրական կարգավորումը երաշխավորում է, արդյոք, Սահմանադրությամբ սահմանված՝ դատավորի բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվությանը համապատասխանող կենսաթոշակ:

4.Գերագույն դատարանի իրավական դիրքորոշումը

4.1. Սահմանադրության 1-ին հոդվածի 1-ին մասը, 4-րդ հոդվածը և 137-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում են.

«Արցախի Հանրապետությունը ինքնիշխան, ժողովրդավարական, իրավական, սոցիալական պետություն է:

Պետական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների բաժանման ու հավասարակշռման հիման վրա:

Արդարադատություն իրականացնելիս դատավորն անկախ է, անաչառ և գործում է միայն Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան»:

Վկայակոչված սահմանադրական նորմերի համակարգային վերլուծությունից հետևում է, որ Արցախի Հանրապետությունն իրավական պետություն է, որում, որպես սահմանադրական կարգի հիմնական սկզբունք, երաշխավորված է պետական, այդ թվում` դատական իշխանության իրականացումը՝ Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան, ինչը դատարանների անկախությունը երաշխավորող սահմանադրական նախապայման է և առաջնահերթ ենթադրում է դատավորների գործառնական, կառուցակարգային, նյութական և սոցիալական անկախության նորմատիվ այնպիսի կարգավորումների առկայություն, որոնք անհրաժեշտ և բավարար են արդարադատության իրականացման համար։ Ի թիվս այլնի, դատավորների իրավական կարգավիճակի առանցքն են կազմում սոցիալական անկախության երաշխիքները, որոնք սույն գործով վիճարկվող իրավակարգավորման սահմանադրականության գնահատման տեսանկյունից ունեն սկզբունքային նշանակություն։

Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ պետությունն ապահովում է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը՝ միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներին և նորմերին համապատասխան:

Հաշվի առնելով վերոնշյալ իրավակարգավորումը՝ Գերագույն դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ դատավորների անկախության և իրավական կարգավիճակի առանձնահատկությունները կարգավորող մի շարք միջազգային իրավական փաստաթղթերի.

Միավորված ազգերի կազմակերպության` հանցագործությունների կանխմանը և իրավախախտների հետ վարվելակերպի հիմնախնդիրներին նվիրված 7-րդ կոնգրեսի կողմից 1985 թվականին ընդունված «Դատական մարմինների անկախության հիմնարար սկզբունքներում» արձանագրված է, որ դատավորների անկախությանը համապատասխան վարձատրությունը, ծառայության պայմանները, թոշակը և թոշակի գնալու տարիքը պետք է պատշաճ ձևով երաշխավորվեն օրենքով (11-րդ կետ)։

Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի «Դատավորների անկախության, գործունեության արդյունավետության և դերի մասին» 1994 թվականի հոկտեմբերի 13-ի թիվ (94) 12 հանձնարարականի, Եվրոպայի խորհրդի շրջանակներում 1998 թվականին ընդունված «Դատավորների կարգավիճակի մասին» եվրոպական խարտիայի (6.4-րդ կետ) համաձայն` օրենքով նախատեսված տարիքին հասնելուց հետո թոշակի անցած դատավորները պետք է ստանան այնպիսի կենսաթոշակ, որի չափը հնարավորինս մոտ է որպես դատավոր նրանց վերջին ստացած աշխատավարձի չափին։ Միաժամանակ, «Դատավորների կարգավիճակի մասին» եվրոպական խարտիայի և դրան կից բացատրական զեկույցի 6.2-րդ կետի համաձայն` դատավորների վարձատրությունը միմյանց համեմատ կարող է տարբերվել` կախված պաշտոնավարման ժամկետից, դատավորների կողմից իրականացվող պարտականությունների բնույթից և նրանց առջև դրված խնդիրների կարևորությունից, որոնք պետք է գնահատվեն թափանցիկ պայմաններում (Ստրասբուրգ, 1998թ.)։

Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի «Դատավորների անկախության, արդյունավետության և պատասխանատվության մասին» 2010 թվականի նոյեմբերի 17-ի թիվ Rec (2010)12 հանձնարարականի 54-րդ կետը սահմանում է, որ դատավորի կենսաթոշակը պետք է ողջամիտ հարաբերակցության մեջ գտնվի նրա ստացած աշխատավարձի հետ:

Եվրոպայի խորհրդի շրջանակներում գործող Եվրոպական դատավորների խորհրդատվական խորհրդի (ԵԴԽԽ) կողմից 2010 թվականի նոյեմբերի 17-ին հաստատված «Դատավորների հիմնարար սկզբունքների վերաբերյալ» խարտիայի 7-րդ կետն ամրագրում է, որ կողմնակի ազդեցությունից զերծ մնալու նպատակով դատավորները պետք է ապահովված լինեն օրենքով սահմանված համարժեք կենսաթոշակով։ Նույն խորհրդի և «Ժողովրդավարություն` իրավունքի միջոցով» եվրոպական հանձնաժողովի (Վենետիկյան հանձնաժողով) համատեղ զեկույցի համաձայն` «...չնայած այն հանգամանքին, որ դատարանների ֆինանսավորումը խորհրդարանի հաստատմանը ներկայացվող պետական բյուջեի մաս է, այն չպետք է ենթարկվի քաղաքական փոխհաջորդված քննարկումների: Չնայած այն հանգամանքին, որ ֆինանսավորման մակարդակը, որը երկիրը կարող է տրամադրել իր դատարաններին, քաղաքական որոշման արդյունք է, այդուհանդերձ, անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել իշխանությունների բաժանման սկզբունքի վրա հիմնված համակարգի գործարկմանը՝ ապահովելու, որ ո՛չ գործադիր և ո՛չ էլ օրենսդիր իշխանությունը որևէ ճնշում չգործադրի դատական իշխանության վրա բյուջեի հաստատման ժամանակ»: Միևնույն ժամանակ, դատարաններին այդ միջոցների հատկացման վերաբերյալ որոշումները պետք է ընդունվեն դատական համակարգի անկախության նկատմամբ խստագույն հարգանքով (ԵԴԽԽ, թիվ 1 կարծիք, 62-րդ կետ, թիվ 2 կարծիք, 5-րդ կետ, Վենետիկյան հանձնաժողով, CDL-AD (2010) 004, 46-րդ կետ, Վենետիկյան հանձնաժողով, CDL-AD (2010) 004)։

Եվրոպայի խորհրդի մեկ այլ փաստաթուղթ՝ «Դատավորի կարգավիճակի եվրոպական խարտիան» (6.4-րդ կետ), միանշանակ սահմանում է, որ դատավորի կենսաթոշակը պետք է հնարավորինս մոտ լինի դատավորի վերջին պաշտոնում ստացած աշխատավարձին:

Վենետիկի հանձնաժողովի 82-րդ լիագումար նիստի շրջանակներում ընդունված «Դատավորների (դատական իշխանության) անկախության վերաբերյալ» զեկույցում (2010 թվականի մարտի 12-13) վերահաստատվում է դատական իշխանության անկախության օբյեկտիվ չափանիշներով պայմանավորված իրավական երաշխիքներ սահմանելու կարևորությունը, միաժամանակ արձանագրվում է. «Դատական իշխանության անկախությունն ունի ինչպես օբյեկտիվ բաղադրիչ՝ որպես արդարադատության պարտադիր հատկանիշ, այնպես էլ սուբյեկտիվ բաղադրիչ՝ որպես անհատի՝ իր իրավունքները և ազատություններն անկախ դատավորի կողմից սահմանվելու իրավունք: Առանց անկախ դատավորների չի կարող լինել իրավունքների և ազատությունների ճիշտ և օրինական իրականացում: Հետևաբար, դատական իշխանության անկախությունն ինքնանպատակ չէ: Այն դատավորների անձնական առավելությունը չէ, այլ պայմանավորված է դատավորների՝ որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավորի դերի իրագործման անհրաժեշտությամբ» (բաժին 1.6-րդ կետ):

Հիմք ընդունելով Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի «Դատավորների անկախության, գործունեության արդյունավետության և դերի մասին» 1994 թվականի հոկտեմբերի 13-ի թիվ (94) 12 հանձնարարականի դրույթները, ընդլայնելով դատավորների մասնագիտական արժանապատվության և պատասխանատվության մակարդակին համապատասխան նրանց վարձատրության չափն օրենքով երաշխավորելու վերաբերյալ սկզբունքի կիրառումը՝ հանձնաժողովն իր զեկույցում արձանագրել է նաև դրանում կենսաթոշակի հարցերը ներառելու անհրաժեշտությունը (բաժին 6, 44-րդ կետ)։

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Գերագույն դատարանը փաստում է՝ վերը նշված միջազգային իրավական փաստաթղթերում ամրագրված կարգավորումների համակարգային վերլուծությունը և Սահմանադրության 137-րդ հոդվածի բովանդակությունը վկայում են, որ դատավորների անկախության սոցիալական երաշխիքներն ապահովող նորմատիվ կարգավորումները պետք է նպատակաուղղված լինեն դատավորների կողմից արդարադատություն իրականացնելու համար պատշաճ նախադրյալների ստեղծմանը: Պետական բյուջեի շրջանակներում դատարանների ֆինանսավորման վերաբերյալ հարցերը, քաղաքական որոշման արդյունք լինելով հանդերձ, պետք է ընդունվեն դատական համակարգի անկախության նկատմամբ խստագույն հարգանքի պահպանման պայմաններում: Կախված դատավորի վարձատրության չափից՝ կենսաթոշակի չափի որոշման անհրաժեշտությունը դատավորների անկախության սոցիալական երաշխիքների կարևոր բաղադրատարր է, դատավորի կենսաթոշակը, դրա չափը և կենսաթոշակի անցնելու տարիքը պետք է պատշաճ ձևով երաշխավորվեն օրենքով, դատավորները պետք է ապահովված լինեն օրենքով սահմանված համարժեք այնպիսի կենսաթոշակով, որը պաշտոնավարման ամբողջ ընթացքում զերծ կպահի նրանց կողմնակի ազդեցությունից, դատավորները պետք է ստանան այնպիսի կենսաթոշակ, որի չափը պետք է հնարավորինս մոտ լինի որպես դատավոր նրանց ստացած վերջին աշխատավարձի չափին` ողջամիտ հարաբերակցության մեջ գտնվի նրանց ստացած աշխատավարձի հետ:

Գերագույն դատարանն անհրաժեշտ է գտնում արձանագրել, որ վերը նշված իրավական նորմերն ու ղեկավար-խորհրդատվական ուղեցույցները չեն սահմանում դատավորի կենսաթոշակի որևէ կոնկրետացված չափ և, օգտագործելով «աշխատավարձին հնարավորինս մոտ» բառակապակցությունը, հաշվի են առնում տվյալ պետության սոցիալ-տնտեսական առաջադիմության մակարդակը: Այդուհանդերձ, միջազգային իրավունքում հանրաճանաչ այս կարևոր սկզբունքը չի կարող շրջանցվել ազգային իրավակարգավորման մակարդակով:

Ընդ որում՝ դատավորների կենսաթոշակը նրանց զբաղեցրած վերջին պաշտոնի համար նախատեսված աշխատավարձից հաշվարկելու անհրաժեշտության վերաբերյալ դիրքորոշում է արտահայտել նաև սույն գործով պատասխանողն իր գրավոր բացատրության մեջ:

4.2. Անդրադառնալով սույն գործով վիճարկվող իրավակարգավորման սահմանադրականության գնահատման խնդրին և ընդգծելով իշխանությունների բաժանման համակարգում դատական իշխանության բացարձակ դերը՝ Գերագույն դատարանն արձանագրում է Սահմանադրությամբ ամրագրված այն սոցիալ-իրավական սկզբունքները, որոնց շրջանակներում պետք է կարգավորվեն դատավորի կենսաթոշակի իրավունքի իրացման պայմանները:

Սահմանադրության 137-րդ հոդվածի 8-րդ և 9-րդ մասերի համաձայն` դատավորի համար սահմանվում է նրա բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվությանը համապատասխանող վարձատրություն: Դատավորների կարգավիճակին վերաբերող մանրամասները սահմանվում են Դատական օրենսգրքով։

Դատավորի համար, Սահմանադրության 137-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն, սահմանվում է նրա բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվությանը համապատասխանող վարձատրություն: Դատավորի վարձատրության, այդ թվում` հիմնական և լրացուցիչ աշխատավարձերի հաշվարկների և չափերի հետ կապված հարաբերությունները կարգավորվում են «Պետական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» ԼՂՀ օրենքով: Դատավորի աշխատավարձը և դրա նկատմամբ սահմանված հավելավճարները չեն կարող պակասեցվել նրա պաշտոնավարման ընթացքում: Դատավորն օգտվում է այլ օրենքներով և իրավական ակտերով սահմանված սոցիալական երաշխիքներից (ԱՀ դատական օրենսգիրք, հոդված 38):

Հաշվի առնելով, որ դատավորի աշխատանքը կապված է մեծ ռիսկերի հետ՝ Դատական օրենսգիրքն ամրագրել է՝ դատավորը և նրա ընտանիքի անդամները գտնվում են պետության հատուկ պաշտպանության ներքո, ինչը, ի թիվս այլնի, ենթադրում է նաև սոցիալական պաշտպանության երաշխիքներ (հոդված 44, 2-րդ մաս):

Գերագույն դատարանը գտնում է, որ Սահմանադրությամբ ամրագրված և դրանից բխող՝ դատավորների սոցիալական անկախության ապահովման հիմնարար պահանջները պետք է դրված լինեն դատավորների վարձատրության, այդ թվում` կենսաթոշակի հետ կապված հարաբերությունները կարգավորող բոլոր օրենսդրական կարգավորումների հիմքում, մասնավորապես.

1) բացառապես դատավորի բարձր կարգավիճակով և պատասխանատվությամբ, այլ ոչ թե ընթացիկ քաղաքական, ներառյալ` սոսկ բյուջետային միջոցների խնայողության նկատառումներով պետք է պայմանավորված լինի դատավորի վարձատրության ցանկացած նորմատիվ կանոնակարգում, այդ թվում` վարձատրության և կենսաթոշակի չափերը, որոնք, իրենց հերթին, կոչված են, ի թիվս այլնի, զերծ պահել նրան կողմնակի ազդեցությունից, ինչը կանխորոշում է դատավորների բնականոն գործունեության համար առանձնահատուկ սոցիալական երաշխիքների ապահովման անհրաժեշտությունը,

2) դատավորի աշխատավարձի, դրա նկատմամբ սահմանված հավելավճարների, ինչպես նաև նրա կենսաթոշակի չափը, կարող է նվազեցվել բացառիկ դեպքերում՝ որպես վերջին այլընտրանք` համարժեք բարձր կարգավիճակ և պատասխանատվություն ունեցող այլ պաշտոնատար անձանց համար դրա նվազեցման հետ միաժամանակ, ընդ որում՝ հաշվի առնելով Սահմանադրության 73-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջը՝ առանց այդ նվազեցումը կարգավորող օրենքին հետադարձ ուժ տալու,

3) դատավորների միջև վարձատրության, այդ թվում` կենսաթոշակի չափի տարբերակումը պետք է պայմանավորված լինի միայն օբյեկտիվ հանգամանքներով, մասնավորապես` պաշտոնավարման տևողությամբ, դատավորների կողմից իրականացվող լիազորությունների բնույթով, ծավալով, նրանց պատասխանատվության աստիճանով, այլ ոչ թե առանձին դատավորների պաշտոնավարման առանձին ժամանակաշրջանով, այդ ժամանակաշրջանում ընթացիկ քաղաքականությամբ պայմանավորված լուծումներով, որևէ օրենքի ընդունման կամ ուժի մեջ մտնելու ամսաթվով, կամ դատավորի` կենսաթոշակի անցնելու որևէ ժամանակահատվածով,

4) դատավորների բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվությանը համապատասխանող կենսաթոշակը և դրա չափը, նրանց գործունեության վարձատրության հետ միաժամանակ, հնարավորություն են տալիս դատավորներին կանխատեսելիորեն ունենալու այնպիսի իրավաչափ ակնկալիքներ, ինչպիսիք կարող են լինել իրենց կյանքը և գործունեությունը կենսաթոշակի անցնելու կապակցությամբ պաշտոնավարումից հետո պլանավորելը, կենսաթոշակային տարիքը լրանալու հեռանկարով պաշտոնեական գործունեության շրջանակներում անհարկի ազդեցություններով կաշկանդված չլինելը:

Գերագույն դատարանը գտնում է, որ դատավորների կենսաթոշակի չափը պետք է ոչ միայն համարժեք լինի նրանց բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվության աստիճանին, այլև ողջամիտ հարաբերակցության մեջ գտնվի նրանց պաշտոնավարման դադարմանը նախորդող վարձատրության չափի հետ այն հաշվով, որ դատավորի սոցիալական անկախության երաշխավորված մակարդակն էապես չնվազի նրա պաշտոնավարման դադարման հիմքով, առավել ևս չփոփոխվի՝ կախված որևէ գործոնից:

4.3. Օրենքի վիճարկվող իրավակարգավորումների վերլուծության արդյունքում՝ Գերագույն դատարանն արձանագրում է.

1) Օրենքով սահմանված կենսաթոշակի իրավունք է վերապահված դատավորի պաշտոնում առնվազն տասը տարի պաշտոնավարած այն անձին, որի լիազորությունները դադարեցվել կամ դադարել են

- նշանակումից հետո դատավորի պաշտոնում նշանակմանը խոչընդոտող ֆիզիկական արատ կամ հիվանդություն ձեռք բերելու,

- նրա՝ 65 տարին (պաշտոնավարման տարիքը) լրանալու, ինչպես նաև դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած վճռով անգործունակ ճանաչվելու հիմքերով:

2) Օրենքով և ԱՀ այլ օրենքներով սահմանված պետական կենսաթոշակների իրավունք ունեցող անձին նշանակվում է մեկ կենսաթոշակ` իր ընտրությամբ (Օրենքի 4-րդ հոդված):

3) Օրենքով սահմանված ընդհանուր կարգով կենսաթոշակի չափը հաշվարկվում է Կ=Հ*Գ+ՄՍ*ՄՍԱ բանաձևով, որտեղ` Կ-ն կենսաթոշակի ամսական գումարն է, Հ-ն` Օրենքով սահմանված կենսաթոշակի չափը հաշվարկելու համար հիմք ընդունվող հիմնական կենսաթոշակի չափը, Գ-ն` «Պետական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» ԼՂՀ օրենքով անձի զբաղեցրած պաշտոնների համար սահմանված առավելագույն գործակիցը, ՄՍ-ն` մասնագիտական ստաժը, ՄՍԱ-ն` մասնագիտական ստաժի մեկ տարվա արժեքը (Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

4) Օրենքով սահմանված կենսաթոշակի չափը վերահաշվարկվում է հիմնական կենսաթոշակի չափը, մասնագիտական ստաժի մեկ տարվա արժեքը, գործակիցը փոխվելու դեպքում (Օրենքի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մաս):

5) Մասնագիտական ստաժը հաշվարկելու կարգը (մասնագիտական ստաժում հաշվառվող ժամանակահատվածները), հիմնական կենսաթոշակի չափը, մասնագիտական ստաժի մեկ տարվա արժեքը սահմանում է ԱՀ կառավարությունը (Օրենքի 5-րդ հոդվածի 4-րդ մաս):

6) Օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն`Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի դրույթները չեն տարածվում այն անձանց վրա, որոնք սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ առնվազն տասը տարի պաշտոնավարել են դատավորի պաշտոնում:

7) Վերոնշյալ անձանց` Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության դատական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով (գործող Դատական օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով) և 5-րդ մասի 2-րդ կետով (գործող Դատական օրենսգրքի 136-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով) նախատեսված հիմքերով, ինչպես նաև դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած վճռով անգործունակ ճանաչվելու հիմքով դատավորի լիազորությունների դադարեցման դեպքերում նշանակվող կենսաթոշակի չափը հաշվարկվում է մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը որպես դատավոր զբաղեցրած վերջին պաշտոնի համար ստացած աշխատավարձի (պաշտոնային դրույքաչափի և դրա նկատմամբ սահմանված հավելավճարի հանրագումարի) և 0,85 գործակցի արտադրյալի 55 տոկոսի չափով:

8) Վերոհիշյալ կարգով հաշվարկված կենսաթոշակի չափը չի կարող գերազանցել որպես դատավոր զբաղեցրած վերջին պաշտոնի համար մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը գործող օրենսդրությամբ սահմանված պաշտոնային դրույքաչափի 85 տոկոսը:

9) Եթե վերոհիշյալ կարգով հաշվարկված կենսաթոշակի չափը ցածր է Օրենքով սահմանված ընդհանուր կարգով հաշվարկվող կենսաթոշակի չափից, ապա կենսաթոշակը նշանակվում է Օրենքով սահմանված ընդհանուր կարգով:

Այսպիսով, ինչպես հետևում է դատավորի կենսաթոշակի հաշվարկման կարգի վերոնշյալ իրավապայմանների վերլուծությունից՝

1) Օրենքով տարբերակվում են դատավորի կենսաթոշակի հաշվարկման կարգի ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ հատուկ (անցումային) իրավապայմաններ` ելնելով անձանց շրջանակից (մասնավորապես՝ օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ առնվազն տասը տարի պաշտոնավարած և դեռևս տասը տարի չպաշտոնավարած դատավորներ), միաժամանակ` Օրենքի հիմնական մասով սահմանված նորմերի գործողությունը զուգորդվում է տարբերակված կարգավորումներ ամրագրող անցումային դրույթներով,

2) մեկից ավելի կենսաթոշակի իրավունք ունեցող անձին նշանակվում է մեկ կենսաթոշակ` իր ընտրությամբ, ինչը հնարավորություն է ստեղծում ընտրելու առավել նախընտրելի պայմաններով ու չափով կենսաթոշակը,

3) կենսաթոշակի չափի հաշվարկման ընդհանուր բանաձևում, ի թիվս այլ հավելումների, հաշվի է առնվում դատավորի պաշտոնի համար սահմանված դրույքաչափի առավելագույն գործակիցը, ինչը համահունչ է կենսաթոշակի չափը` որպես դատավոր ստացած վերջին աշխատավարձի չափին հնարավորինս մոտ լինելու վերաբերյալ միջազգային չափանիշներին,

4) նախատեսված է սահմանված կենսաթոշակի չափը` վերջինիս բաղադրատարրերի չափերի փոփոխմանը համահունչ, վերահաշվարկելու հնարավորություն,

5) նախատեսված է Օրենքով հաշվարկված կենսաթոշակի և մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը նշանակված (հաշվարկված) կենսաթոշակի միջև ընտրության հնարավորություն,

6) Օրենքով սահմանված կենսաթոշակի հաշվարկման ընդհանուր կարգը չի տարածվում այն անձանց վրա, որոնք նույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ առնվազն տասը տարի պաշտոնավարել են դատավորի պաշտոնում:

4.4. Գերագույն դատարանը գտնում է, որ սոցիալական ապահովության ոլորտում, հաշվի առնելով Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասում ամրագրված սկզբունքը, փոխկապակցված Սահմանադրության 3-րդ գլխում սահմանված օրենսդրական երաշխիքների և պետության քաղաքականության հիմնական նպատակների հետ, պետությունն ունի սկզբունքորեն լայն հայեցողություն՝ քաղաքականություն մշակելու և այն իրականացնելու հարցերում, այդ թվում՝ հիմնվելով տնտեսական և ֆինանսական ընթացիկ հնարավորությունների վրա՝ միևնույն ժամանակ այդ սահմաններում գործադրելով Սահմանադրությամբ կանխորոշված հնարավոր ջանքերը` սոցիալական ապահովության մակարդակը հետևողականորեն բարելավելու ուղղությամբ: Այս ոլորտում հանրային իշխանության մարմինների գործունեության սահմանադրականության գնահատումը ենթադրում է պետության նման հայեցողության և նրա սոցիալ-տնտեսական հնարավորությունների հաշվառման անհրաժեշտություն:

Գերագույն դատարանն անհրաժեշտ է համարում շեշտել, որ դատավորների` Սահմանադրությամբ երաշխավորված անկախությունը չի կարող ունենալ վերացական բնույթ: Այն ենթադրում է, ի թիվս այլնի, նաև սոցիալական անկախության այնպիսի պարտադիր նախադրյալներ, որոնք անհրաժեշտ և բավարար են դատարանների և ամբողջ դատական իշխանության բնականոն գործունեությունը երաշխավորելու համար: Ուստի, դատավորների համար նրանց բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվությանը համապատասխանող կենսաթոշակի սահմանումը ոչ թե նրանց տրվող արտոնություն է, այլ՝ հանրային՝ առաջին հերթին արդարադատության շահերի պաշտպանության սահմանադրորեն պահանջվող միջոց։

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ ըստ պատասխանողի՝ Օրենքի ընդունման նպատակն է եղել պետական պաշտոնատար անձանց կենսաթոշակների հաշվարկի միասնական մեկ համակարգի ապահովումը և անընդունելի համարվող բարձր կամ շատ բարձր կենսաթոշակների առկայությունը հնարավորինս համաչափ և ընդունելի դարձնելը:

Գերագույն դատարանը գտնում է, որ նշվածը որևէ կերպ չի կարող համարվել դատավորների կենսաթոշակի չափի էական նվազեցմանը վերաբերող դրույթների ընդունմանը և ուժի մեջ մտնելուն նախորդող իրավակարգավորումները փոփոխելու վերաբերյալ հրատապ անհրաժեշտություն և հանդես գալ որպես վերջին այլընտրանք՝ պետության ֆինանսական քաղաքականության հրամայական պահանջները կատարելու համար:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ սույն որոշման 4.1-ին կետում մեջբերված միջազգային իրավական ակտերում ամրագրված հանրաճանաչ սկզբունքները դատավորի անկախության հիմքն են համարում ինչպես գործառութային, կառուցակարգային, այնպես էլ նյութական և սոցիալական անկախության երաշխիքները: Վկայակոչված բոլոր միջազգային իրավական փաստաթղթերում անվերապահորեն ընդգծվում է, որ իրավական պետության առանցքային բաղադրիչ կարող է ճանաչվել բացառապես դատավորների երաշխավորված անկախությունը, որի կարևոր հիմքերից է իշխանության այլ ճյուղերի հայեցողությամբ չպայմանավորված սոցիալական պատշաճ ապահովությունը:

Գերագույն դատարանը նշվածների համատեքստում անդրադառնալով սույն որոշման 3-րդ կետում բարձրացված հարցադրումներին՝ անհրաժեշտ է համարում պարզել.

- առկա է, արդյոք, խտրական մոտեցում տարբեր ժամանակահատվածներում դատավորի պաշտոնին նշանակված անձանց կենսաթոշակի չափի հաշվարկման կարգի միջև, թե՝ ոչ:

Սահմանադրության 29-րդ հոդվածն ամրագրում է. «Խտրականությունը՝ կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից, անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է»:

Գերագույն դատարանը գտնում է, որ խտրականությունն ընդհանուր իրավական տերմին է, որը նշանակում է պետության, իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց իրավունքների սահմանափակում կամ ոտնահարում՝ այդ կամ այլ պետությունների, իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց համեմատությամբ: Խտրականությունն իր բոլոր ձևերով արգելվում է ժողովրդավարական պետությունների ներքին, ինչպես նաև միջազգային իրավունքով: Վկայակոչված սահմանադրական նորմից հետևում է, որ Սահմանադրությունն արգելում է խտրականությունը:

Սահմանադրությունը նախատեսում է, որ բոլորը հավասար են օրենքի առջև (հոդված 28):

Օրենքի առջև հավասարության և խտրականության բացառման սահմանադրական սկզբունքները բոլորի համար սահմանում են իրավունքների ու ազատությունների իրացման հավասար հնարավորություններ: Ուստի, օրենքում խտրականության ցանկացած դրսևորում այն անխուսափելիորեն դարձնում է Սահմանադրությանը չհամապատասխանող: Օրենքի առջև բոլորի հավասարության սկզբունքը դառնում է ցանկացած խտրականության վերացման պահանջ, ինչը ենթադրում է, որ օրենքում չեն կարող լինել որևէ տարբերության, բացառության կամ նախապատվության հնարավորություններ, որոնք հիմնված են անձնական որևէ հատկանիշի վրա, որովհետև այդպիսի մոտեցումը հանգեցնում է մարդու և քաղաքացու իրավական հնարավորությունների հավասարության վերացմանը կամ խախտմանը:

Հավասարության ապահովումը երաշխավորում է պաշտպանություն խտրականության ցանկացած դրսևորումից և միաժամանակ արգելում է միևնույն խմբին պատկանող անձանց իրավունքների նկատմամբ կիրառել ոչ օբյեկտիվ տարբերություններ:

Օրենքի առջև բոլորի հավասարության սահմանադրական պահանջից բխում է, որ օրենքի կիրառման արդյունքում առաջացած իրավական նույնակարգ հետևանքները և ձևականորեն հավասար սուբյեկտների նկատմամբ օրենքի կիրառման միևնույն մոտեցումները պետք է հավասար լինեն յուրաքանչյուրի համար: Սա նշանակում է, որ բոլորն, առանց որևէ հատկանիշի խտրականության, պետք է ստանան օրենքով սահմանված իրավունքների ու ազատությունների միևնույն ծավալը, ունենան այդ իրավունքների ու ազատությունների իրացման նույն հնարավորությունները, դրանց պաշտպանության և խախտման դեպքում՝ դրանք վերականգնելու նույն միջոցները:

Սույն գործի նյութերից բխում է, որ Օրենքում առկա է տարբերակված մոտեցում տարբեր ժամանակահատվածներում դատավորի պաշտոնում նշանակված և տարբեր ժամանակահատվածներում կենսաթոշակի իրավունք ձեռք բերող դատավորների միջև:

Օրենքը, նախատեսելով դատավորի պաշտոնը զբաղեցնող անձի համար կենսաթոշակի իրավունքի ծագման նվազագույն պաշտոնավորման տևողությունը՝ տասը տարի, տարբերակված մոտեցում է ցուցաբերել այդ կենսաթոշակի հաշվարկման կարգի առումով: Մի դեպքում սահմանվել է ընդհանուր, իսկ մեկ այլ դեպքում՝ արտոնյալ հաշվարկման կարգ: Ընդ որում, արտոնյալ կարգից օգտվելու իրավունքը վերապահվել է միայն այն դատավորներին, ովքեր Օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ առնվազն տասը տարի պաշտոնավարել են դատավորի պաշտոնում: Ինչ վերաբերում է այն դատավորներին, ովքեր Օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ պաշտոնավարում են տասը տարուց պակաս ժամանակահատվածով կամ պաշտոնի են նշանակվել Օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո, ապա նրանց նկատմամբ կիրառվում է կենսաթոշակի չափի հաշվարկման ընդհանուր (անհամեմատ ցածր) կարգ: Նշվածը գնահատելով դատավորի պաշտոն ստանձնած անձի՝ տվյալ պահին առկա օրենսդրական կարգավորումներով նախատեսված սոցիալական երաշխիքներից օգտվելու օրինական և իրավաչափ ակնկալիքների ապահովման հրամայականի դիտակետից՝ Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ Օրենքն ընդունելու պահին դատավորի պաշտոնում գտնվող բոլոր անձանց համար, անկախ պաշտոնավարման ժամանակահատվածից, պետք է սահմանված լինեն հավասար պայմաններ: Հակառակ պարագայում, խոսք կարող է գնալ խտրական վերաբերմունքի մասին:

Եթե կենսաթոշակի նշանակում ստացած դատավորներն ակնկալիք են ունեցել, որ իրենց կենսաթոշակը ենթակա է հաշվարկման արտոնյալ կարգով և հետո այն վերացվել է, ապա անտեսվում են այդ անձանց` արտոնյալ կարգով կենսաթոշակ ստանալու իրավաչափ ակնկալիքները: Եթե անձն արտոնյալ կարգով կենսաթոշակի իրավունք է ձեռք բերել նախկինում գործող օրենսդրության հիման վրա, ապա պետության համար ծագում է պարտականություն` երաշխավորելու կենսաթոշակի իրավունքի առնչությամբ իրավաչափ ակնկալիքների հանդեպ հարգանքի և իրավական որոշակիության սկզբունքների իրացումը: Պետության սահմանադրական պարտականությունն է ապահովել այնպիսի պայմաններ, որոնք նույն կարգավիճակն ունեցող անձանց հավասար հնարավորություն կտան իրացնելու, իսկ խախտման դեպքում` պաշտպանելու իրենց իրավունքները, հակառակ դեպքում կխախտվեն ոչ միայն հավասարության, խտրականության արգելման, այլ նաև իրավունքի գերակայության և իրավական որոշակիության սահմանադրական սկզբունքները։ Դատավորների վարձատրությունը, հետևաբար նաև կենսաթոշակի չափը միմյանց համեմատ կարող է տարբերվել` կախված պաշտոնավարման ժամկետից, դատավորների կողմից իրականացվող պարտականությունների բնույթից և նրանց առջև դրված խնդիրների կարևորությունից, պատասխանատվության աստիճանից:

Ինչ վերաբերում է Օրենքն ընդունելուց հետո դատավորի պաշտոն ստանձնած անձանց, ապա, նրանց վերաբերյալ տարբերակված մոտեցման փաստ արձանագրելով հանդերձ, Գերագույն դատարանը գտնում է, որ այնքանով, որքանով դատավորների սոցիալ-տնտեսական երաշխիքների առումով արդեն իսկ գործող իրավակարգավորումը կարող է կանխատեսելի լինել Օրենքն ընդունելուց հետո դատավորի պաշտոնին նշանակված անձանց համար, այն համապատասխանում է իրավական որոշակիության չափանիշներին:

- Առկա օրենսդրական կարգավորումը երաշխավորում է, արդյոք, Սահմանադրությամբ սահմանված՝ դատավորի բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվությանը համապատասխանող կենսաթոշակ:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ Օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասի կարգավորումները կենսաթոշակի չափի արտոնյալ կարգով հաշվարկի իրավունքից օգտվող դատավորների համար կենսաթոշակի հաշվարկման հիմք են սահմանել նրանց՝ մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը որպես դատավոր զբաղեցրած վերջին պաշտոնի համար ստացած աշխատավարձը: Նույն բազային հիմքն է սահմանված նաև հոդվածի՝ առավելագույն կենսաթոշակի շեմը նախատեսող մասում:

Նշվածին հակառակ՝ ընդհանուր կարգով հաշվարկվող կենսաթոշակի համար որպես հաշվարկման հիմք, ի թիվս այլնի, նախատեսված է տվյալ պաշտոնում գտնվող անձի աշխատավարձի հաշվարկման համար նախատեսված առավելագույն գործակիցը:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ դատավորների նյութական ապահովությունը պետք է համաչափ լինի մասնագիտական արժանապատվությանը, և համապատասխան վարձատրությունն անհրաժեշտ պայման է դատավորներին անհիմն արտաքին ազդեցությունից պաշտպանելու համար: Կարևոր է նաև, որպեսզի դատավորի կենսաթոշակը ողջամիտ հարաբերակցության մեջ գտնվի նրա ստացած վերջին աշխատավարձի հետ:

Նշվածները համադրելով Օրենքի կարգավորման հետ՝ Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ արտոնյալ կարգով կենսաթոշակի հաշվարկման կարգ նախատեսելով՝ ինքնին չի կարգավորվել Օրենքն ընդունելու պահին դատավորի պաշտոն զբաղեցնող անձանց պատշաճ նյութական ապահովության խնդիրը, քանի որ հաշվի չեն առնվել պաշտոնավարման ընթացքում աշխատավարձի բնականոն աճն ու համակարգում առաջխաղացման իրական հնարավորությունը: Վերջիններս, իրենց հերթին, անվիճելիորեն դատավորի վարձատրության չափի ավելացման հիմք են, իսկ նման պարագայում կենսաթոշակը մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը ստացած աշխատավարձով հաշվարկելը կհանգեցնի կենսաթոշակի և աշխատավարձի միջև հիմնավորված և տրամաբանական կապի խզմանը: Հետևաբար, Գերագույն դատարանը գտնում է, որ Օրենքում պահպանված չէ դատավորի կենսաթոշակն աշխատավարձի չափին հնարավորինս մոտ սահմանելու պետության պարտականությունը, ինչն իր հերթին վտանգի տակ է դնում դատավորի անկախության սահմանադրական սկզբունքի սոցիալական անկախության բաղադրատարրի գոյությունը:

Վերոնշյալ իրավական վերլուծությունների արդյունքում Գերագույն դատարանը գտնում է, որ դատավորների անկախության սոցիալական երաշխիքների, ներառյալ նաև՝ նրանց կենսաթոշակի չափի նվազեցումը և Օրենքն ընդունելու օրվա դրությամբ դատավորի պաշտոն զբաղեցրած անձանց մասով խտրականություն սահմանելը` առանց Սահմանադրության 137-րդ հոդվածի 8-րդ մասի պահանջներից բխող հիմնավոր (օբյեկտիվ) պատճառի, հակասում է Սահմանադրության 29-րդ հոդվածում և 137-րդ հոդվածի 8-րդ մասում ամրագրված սկզբունքներին:

Ելնելով գործի քննության արդյունքներից, հիմք ընդունելով Սահմանադրության 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, 142-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, 143-րդ հոդվածը և ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատավարության մասին» ԼՂՀ օրենքի 50-րդ, 51-րդ և 59-րդ հոդվածներով՝ Գերագույն դատարանը

1. «Պետական պաշտոններ զբաղեցրած անձանց սոցիալական երաշխիքների մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասի առաջին պարբերությունը՝ «առնվազն տասը տարի» բառակապակցության մասով, ճանաչել Սահմանադրության 29-րդ հոդվածին և 137-րդ հոդվածի 8-րդ մասին հակասող։

2. «Պետական պաշտոններ զբաղեցրած անձանց սոցիալական երաշխիքների մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքի 9-րդ հոդվածի 5-րդ մասի երկրորդ և երրորդ պարբերությունները՝ «մինչև 2014 թվականի հուլիսի 1-ը» բառակապակցության մասով, ճանաչել Սահմանադրության 29-րդ հոդվածին և 137-րդ հոդվածի 8-րդ մասին հակասող։

3. Սահմանադրության 143-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։