Արցախի Հանրապետության Գերագույն դատարանը (այսուհետ՝ Գերագույն դատարան)՝ կազմով՝ Ն.Նարիմանյանի (նախագահող), Գ.Գրիգորյանի (զեկուցող), Ա.Աբրահամյանի, Հ.Աբրահամյանի, Հ.Խաչատրյանի, Ի.Կարապետյանի, Կ.Ղարայանի,

համաձայն Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության (այսուհետ, նաև՝ Սահմանադրություն) 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի, 142-րդ հոդվածի 4-րդ մասի, «Սահմանադրական դատավարության մասին» ԼՂՀ օրենքի 14-րդ և 59-րդ հոդվածների, դռնբաց նիստում գրավոր ընթացակարգով քննեց Արցախի Հանրապետության վերաքննիչ դատարանի դիմումի հիման վրա՝ «Քաղաքացիական ծառայության մասին» ԼՂՀ օրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժգ» կետի և 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասի՝ Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ գործը:

Գործի քննության առիթն Արցախի Հանրապետության վերաքննիչ դատարանի (այսուհետ, նաև՝ Դիմող) 2020 թվականի հունվարի 30-ին Գերագույն դատարան մուտքագրված դիմումն է, որով ներկայացվել է նույն դատարանի 2020 թվականի հունվարի 29-ի` ԸԻԴ/2521/02/19 քաղաքացիական գործի վարույթը՝ Գերագույն դատարան դիմելու նպատակով կասեցնելու մասին որոշումը:

Գերագույն դատարանի 2020 թվականի մարտի 4-ի թիվ 27 աշխատակարգային որոշմամբ գործն ընդունվել է քննության, գործով դատավարությանը որպես պատասխանող կողմ է ներգրավվել Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովը (այսուհետ, նաև՝ Պատասխանող):

«Քաղաքացիական ծառայության մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքն (այսուհետ, նաև՝ Օրենք) Ազգային ժողովի կողմից ընդունվել է 2003 թվականի նոյեմբերի 26-ին, Հանրապետության Նախագահի կողմից ստորագրվել և ուժի մեջ է մտել 2003 թվականի դեկտեմբերի 27-ին:

Օրենքի 33-րդ հոդվածը բազմիցս ենթարկվել է փոփոխությունների և լրացումների, սակայն վիճարկվող դրույթը երբեք չի փոփոխվել:

Օրենքի 34-րդ հոդվածի վիճարկվող դրույթը փոփոխվել է 2010 թվականի մարտի 12-ի ՀՕ-10-Ն օրենքով:

Օրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժգ» կետի համաձայն՝ քաղաքացիական ծառայողին պաշտոնից ազատելու հիմքերն են՝ քաղաքացիական ծառայության պաշտոն զբաղեցնելու՝ նույն օրենքով սահմանված առավելագույն տարիքը լրանալը, իսկ աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնը զբաղեցնելու՝ նույն օրենքով սահմանված ժամկետը լրանալը:

Օրենքի 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ քաղաքացիական ծառայող համարվող աշխատակազմի ղեկավարը նշանակվում է չորս տարի ժամկետով: Այդ ժամկետը նրան պաշտոնի նշանակելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձը (մարմինը) կարող է երկարաձգել, բայց ոչ ավելի, քան նրա 65 տարին լրանալը:

Ուսումնասիրելով դիմումը, պատասխանող կողմի՝ գրավոր բացատրությամբ արտահայտած դիրքորոշումը, վերլուծելով Օրենքի համապատասխան դրույթները, վերջիններիս հետ փոխկապակցված օրենսդրության այլ նորմեր և գործում առկա մյուս փաստաթղթերը՝ Գերագույն դատարանը

1. Դիմողի դիրքորոշումը

Վերաքննիչ դատարանն իր դիմումում ներկայացված դիրքորոշումը հիմնավորել է հետևյալ պատճառաբանությամբ.

Oրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժգ» կետի համաձայն՝ քաղաքացիական ծառայողին պաշտոնից ազատելու հիմքերն են՝ քաղաքացիական ծառայության պաշտոն զբաղեցնելու՝ սույն օրենքով սահմանված առավելագույն տարիքը լրանալը, իսկ աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնն զբաղեցնելու՝ սույն օրենքով սահմանված ժամկետը լրանալը:

Օրենքի՝ «Քաղաքացիական ծառայության պաշտոն զբաղեցնելու առավելագույն տարիքը» վերնագրով 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանում է, որ քաղաքացիական ծառայող համարվող աշխատակազմի ղեկավարը նշանակվում է չորս տարի ժամկետով: Այդ ժամկետը նրան պաշտոնի նշանակելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձը (մարմինը) կարող է երկարաձգել, բայց ոչ ավելի, քան նրա 65 տարին լրանալը:

Oրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ա» կետը սահմանում է, որ քաղաքացիական ծառայությունը քաղաքական ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունից անկախ մասնագիտական գործունեություն է, որը կատարվում է սույն օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված մարմիններում՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ այդ մարմիններին վերապահված խնդիրների և գործառույթների իրականացման նպատակով:

Օրենքի 5-րդ հոդվածի «բ» կետը սահմանում է քաղաքացիական ծառայության կայունությունը, իսկ «գ» կետը՝ քաղաքացիական ծառայողներին ներկայացվող հիմնական պահանջների միասնականությունը և օրենքի առջև քաղաքացիական ծառայողների իրավահավասարությունը՝ որպես քաղաքացիական ծառայության հիմնական սկզբունք:

Նշված կարգավորումից պարզ է դառնում, որ, ի տարբերություն քաղաքացիական այլ ծառայողների, աշխատակազմի ղեկավար հանդիսացող քաղաքացիական ծառայողը մինչև 65 տարին լրանալը կարող է պաշտոնավարել միայն նրան պաշտոնի նշանակելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձի հայեցողությունից կախված, ընդ որում, որպես կանոն, վերջինս հանդիսանում է քաղաքական պաշտոն զբաղեցնող պաշտոնատար անձ, ուստի աշխատակազմի ղեկավարի՝ մինչև 65 տարին լրանալը պաշտոնավարումը կախվածության մեջ է դրվում քաղաքական կամքից, որը հակասում է քաղաքացիական ծառայության կայունության սկզբունքին, ինչպես նաև նույն իրավական կարգավիճակ ունեցող այլ քաղաքացիական ծառայության պաշտոն զբաղեցնող քաղաքացիական ծառայողների համեմատ անհավասար և տարբերակված մոտեցում է ցուցաբերվում աշխատակազմի ղեկավար հանդիսացող քաղաքացիական ծառայողի նկատմամբ, ընդ որում, այդ տարբերակված մոտեցումը որևէ իրավական նորմով չի հիմնավորվում, ուստի զուրկ է օբյեկտիվ հիմքից և իրավաչափ նպատակից:

Սահմանադրության՝ «Խտրականության արգելքը» վերտառությամբ 29-րդ հոդվածով սահմանվում է, որ խտրականությունը, կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է:

Վերաքննիչ դատարանը շեշտել է վիճարկվող իրավադրույթների առերևույթ հակասելը նաև Սահմանադրության 79-րդ հոդվածին, ըստ որի՝ հիմնական իրավունքները և ազատությունները սահմանափակելիս օրենքները պետք է սահմանեն այդ սահմանափակումների հիմքերը և ծավալը, լինեն բավարար չափով որոշակի, որպեսզի այդ իրավունքների և ազատությունների կրողները և հասցեատերերն ի վիճակի լինեն դրսևորելու համապատասխան վարքագիծ:

Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ իրավական որոշակիության սկզբունքը հանդիսանում է Սահմանադրության 1-ին հոդվածով ամրագրված իրավական պետության և, հատկապես, վերջինիս կարևորագույն հատկանիշներից` իրավունքի գերակայության գլխավոր պահանջներից մեկը, և հիշյալ սահմանադրաիրավական սկզբունքի գործողությունը տարածվում է բոլոր օրենքների վրա` անկախ այն հանգամանքից, թե վերջիններս ունեն հիմնական իրավունք սահմանափակող, թե հիմնական իրավունքի իրացումը կարգավորող բնույթ:

Այսինքն, ըստ Վերաքննիչ դատարանի, որևէ իրավական նորմ չի կարող համարվել «օրենք», եթե ձևակերպված չէ բավարար աստիճանի հստակությամբ, որը թույլ տա քաղաքացուն դրա հետ համատեղելու իր վարքագիծը, վերջինս պետք է լինի բավականաչափ մատչելի՝ իրավունքի սուբյեկտները պետք է համապատասխան հանգամանքներում հնարավորություն ունենան կողմնորոշվելու, թե տվյալ դեպքում ինչ իրավական նորմեր են կիրառվում, օրենսդրության մեջ օգտագործվող հասկացությունները պետք է լինեն հստակ, որոշակի և չհանգեցնեն տարաբնույթ մեկնաբանությունների կամ շփոթության:

Նշված մեկնաբանությունների շրջանակներում՝ Վերաքննիչ դատարանը խնդրել է որոշել Օրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժգ» կետի և 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համապատասխանությունն Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությանը:

2. Պատասխանողի դիրքորոշումը

Վկայակոչելով վիճարկվող իրավադրույթները՝ Պատասխանող կողմը նշել է, որ «Քաղաքացիական ծառայության մասին» ԼՂՀ օրենքում առկա է աշխատակազմի ղեկավար հանդիսացող քաղաքացիական ծառայողի նկատմամբ տարբերակված մոտեցում՝ քաղաքացիական ծառայության այլ պաշտոն զբաղեցնող քաղաքացիական ծառայողների համեմատությամբ և գտել, որ խնդրահարույց հարցի լուծման համար անհրաժեշտ է համապատասխան օրենսդրական փոփոխությունների իրականացում:

3. Գործի շրջանակներում պարզման ենթակա հանգամանքները

Սույն գործի շրջանակներում, վիճարկվող նորմի սահմանադրականությունը գնահատելիս, Գերագույն դատարանն անհրաժեշտ է համարում, մասնավորապես, պարզել.

- ինչպիսի կառուցակարգեր է նախատեսել Օրենքն աշխատակազմի ղեկավարի և քաղաքացիական ծառայության այլ պաշտոններ զբաղեցնող անձանց պաշտոնից ազատելու կարգի և պայմանների վերաբերյալ.

-համապատասխանում են արդյոք Օրենքի վիճարկվող իրավադրույթներն Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությանը:

4. Գերագույն դատարանի իրավական դիրքորոշումը

Օրենքի 5-րդ հոդվածը սահմանում է քաղաքացիական ծառայության սկզբունքները, որոնց թվին են դասվում Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության, օրենքների գերակայությունը, մարդու և քաղաքացու իրավունքների և ազատությունների առաջնահերթությունը, քաղաքացիական ծառայության կայունությունը, քաղաքացիական ծառայողներին ներկայացվող հիմնական պահանջների միասնականությունը և օրենքի առջև քաղաքացիական ծառայողների հավասարությունը...:

Օրենքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ քաղաքացիական ծառայության պաշտոնում նշանակվող անձն անփոփոխելի է, բացառությամբ սույն օրենքի 34-րդ հոդվածի 3-րդ կետով նախատեսված դեպքի:

Oրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժգ» կետի համաձայն՝ քաղաքացիական ծառայողին պաշտոնից ազատելու հիմքերն են՝ քաղաքացիական ծառայության պաշտոն զբաղեցնելու՝ սույն օրենքով սահմանված առավելագույն տարիքը լրանալը, իսկ աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնը զբաղեցնելու՝ սույն օրենքով սահմանված ժամկետը լրանալը:

Օրենքի՝ «Քաղաքացիական ծառայության պաշտոն զբաղեցնելու առավելագույն տարիքը» վերնագրված 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանում է, որ քաղաքացիական ծառայող համարվող աշխատակազմի ղեկավարը նշանակվում է չորս տարի ժամկետով: Այդ ժամկետը նրան պաշտոնի նշանակելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձը (մարմինը) կարող է երկարաձգել, բայց ոչ ավելի, քան նրա 65 տարին լրանալը:

Օրենքի նշված հոդվածի 3-րդ մասը փոփոխության է ենթարկվել 2010 թվականի մարտի 12-ի ՀՕ-10-Ն օրենքով, ըստ որի՝ Օրենքի 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասից հանվել են «մեկ անգամ՝ չորս տարի ժամկետով» բառերը:

Մեկնաբանելով նշված իրավադրույթները, Գերագույն դատարանը փաստում է, որ Օրենքը պաշտոնավարման ժամկետային սահմանափակում է նախատեսել միայն աշխատակազմի ղեկավար հանդիսացող քաղաքացիական ծառայողների համար: Ընդ որում, սահմանվել է նաև այդ ժամկետի երկարացման հայեցողական հնարավորություն: Նշվածները դիտարկելով խտրականության արգելքի և իրավական որոշակիության սահմանադրական սկզբունքների տեսանկյունից, Գերագույն դատարանն արձանագրում է հետևյալը.

Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ պետությունն ապահովում է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը՝ միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներին և նորմերին համապատասխան:

Սահմանադրության 29-րդ հոդվածն ամրագրում է. «Խտրականությունը՝ կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից, անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է»:

Գերագույն դատարանը գտնում է, որ խտրականությունն ընդհանուր իրավական տերմին է, որը նշանակում է պետության, իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց իրավունքների սահմանափակում կամ ոտնահարում՝ այդ կամ այլ պետությունների, իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց համեմատությամբ: Խտրականությունն իր բոլոր ձևերով արգելվում է ժողովրդավարական պետությունների ներքին, ինչպես նաև միջազգային իրավունքով: Վկայակոչված սահմանադրական նորմից հետևում է, որ Սահմանադրությունն արգելում է խտրականությունը:

Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 28-րդ հոդվածը հռչակում է օրենքի առջև բոլորի հավասարությունը:

Օրենքի առջև հավասարության և խտրականության բացառման սահմանադրական սկզբունքները բոլորի համար սահմանում են իրավունքների ու ազատությունների իրացման հավասար հնարավորություններ: Ուստի, օրենքում խտրականության ցանկացած դրսևորում այն անխուսափելիորեն դարձնում է Սահմանադրությանը չհամապատասխանող: Օրենքի առջև բոլորի հավասարության սկզբունքը դառնում է ցանկացած խտրականության վերացման պահանջ, ինչը ենթադրում է, որ օրենքում չեն կարող լինել որևէ տարբերության, բացառության կամ նախապատվության հնարավորություններ, որոնք հիմնված են անձնական որևէ հատկանիշի վրա, որովհետև այդպիսի մոտեցումը հանգեցնում է մարդու և քաղաքացու իրավական հնարավորությունների հավասարության վերացմանը կամ խախտմանը:

Հավասարության ապահովումը երաշխավորում է պաշտպանություն խտրականության ցանկացած դրսևորումից և միաժամանակ արգելում է միևնույն խմբին պատկանող անձանց իրավունքների նկատմամբ կիրառել ոչ օբյեկտիվ տարբերություններ:

Օրենքի առջև բոլորի հավասարության սահմանադրական պահանջից բխում է, որ օրենքի կիրառման արդյունքում առաջացած իրավական նույնակարգ հետևանքները և ձևականորեն հավասար սուբյեկտների նկատմամբ օրենքի կիրառման միևնույն մոտեցումները պետք է հավասար լինեն յուրաքանչյուրի համար: Սա նշանակում է, որ բոլորն, առանց որևէ հատկանիշի խտրականության, պետք է ստանան օրենքով սահմանված իրավունքների ու ազատությունների միևնույն ծավալը, ունենան այդ իրավունքների ու ազատությունների իրացման նույն հնարավորությունները, դրանց պաշտպանության և խախտման դեպքում՝ դրանք վերականգնելու նույն միջոցները:

Նշված նորմից բխում է հետևյալը.

ա/ պետության պոզիտիվ սահմանադրական պարտականությունն է ապահովել այնպիսի պայմաններ, որոնք նույն կարգավիճակն ունեցող անձանց հավասար հնարավորություն կտան իրացնելու, իսկ խախտման դեպքում՝ պաշտպանելու իրենց իրավունքները, հակառակ դեպքում կխախտվեն ոչ միայն հավասարության, խտրականության արգելման, այլ նաև իրավունքի գերակայության և իրավական որոշակիության սահմանադրական սկզբունքները,

բ/ խտրականության արգելման սկզբունքի շրջանակներում թույլատրելի է օբյեկտիվ հիմքով և իրավաչափ նպատակով պայմանավորված ցանկացած տարբերակված մոտեցում: Խտրականության արգելման սկզբունքը չի նշանակում, որ միևնույն կատեգորիայի անձանց շրջանակում ցանկացած տարբերակված մոտեցում կարող է վերածվել խտրականության: Խտրականության սկզբունքի խախտում է այն տարբերակված մոտեցումը, որը զուրկ է օբյեկտիվ հիմքից և իրավաչափ նպատակից,

գ/ խտրականությունն առկա է այն դեպքում, երբ նույն իրավական կարգավիճակի շրջանակներում այս կամ այն անձի կամ անձանց նկատմամբ դրսևորվում է տարբերակված մոտեցում, մասնավորապես՝ նրանք զրկվում են այս կամ այն իրավունքներից, կամ դրանք սահմանափակվում են, կամ ձեռք են բերում արտոնություններ:

Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայի /այսուհետ՝ Կոնվենցիա/՝ խտրականության արգելքն ամրագրող 14-րդ հոդվածով սահմանվում է, որ Կոնվենցիայում շարադրված իրավունքներից և ազատություններից օգտվելն ապահովվում է առանց խտրականության, այն է՝ անկախ սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, լեզվից, կրոնից, քաղաքական կամ այլ համոզմունքից, ազգային կամ սոցիալական ծագումից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելուց, գույքային դրությունից, ծննդից կամ այլ դրությունից: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն` խտրականության արգելքի խնդիր առաջանալու համար պետք է լինի տարբերություն՝ համադրելի իրավիճակներում գտնվող անձանց նկատմամբ վերաբերմունքի միջև:

Ըստ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` ցանկացած տարբերակում կամ տարբերություն չէ, որ կարելի է խտրականություն համարել: Մասնավորապես, իր վճիռներից մեկում (Andrejeva v. Latvia (GC 18.02.2009, 55707/00, § 81) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը նշել է. «…տարբերակումը կամ տարբերությունը համարվում է խտրական, եթե այն չունի օբյեկտիվ և ողջամիտ արդարացում, այսինքն` եթե այդ տարբերակումը կամ տարբերությունը չի հետապնդում իրավաչափ նպատակ կամ համաչափ չէ հետապնդվող իրավաչափ նպատակին»:

Հավասարության ապահովումը երաշխավորում է պաշտպանություն խտրականության ցանկացած դրսևորումից և միաժամանակ արգելում է միևնույն խմբին պատկանող անձանց իրավունքների նկատմամբ կիրառել ոչ օբյեկտիվ տարբերություններ:

Օրենքի վիճարկվող դրույթներն Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 29-րդ հոդվածի և Օրենքով սահմանված քաղաքացիական ծառայության սկզբունքների համատեքստում մեկնաբանելով՝ Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ քաղաքացիական ծառայող հանդիսացող աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնի համար առկա է տարբերակված մոտեցում, այն առումով, որ ի տարբերության քաղաքացիական ծառայության մյուս պաշտոնների, աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնավարումը սահմանափակված է ժամկետային սահմանաչափով: Դրանով հանդերձ, Գերագույն դատարանը գտնում է, որ վերջինս պայմանավորված է աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնի անձնագրով սահմանված գործառույթների համակարգով և բնույթով, հետևաբար, ունի օբյեկտիվ և ողջամիտ արդարացում և ըստ այդմ՝ Օրենքի կարգավորման շրջանակներում խտրականություն համարվել չի կարող:

Նշվածից բխում է, որ Օրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժգ» կետը, ինչպես նաև դրա հետ համակարգային առումով փոխկապակցված Օրենքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասը համապատասխանում են Սահմանադրությանը:

Ինչ վերաբերում է վիճարկվող իրավանորմերի և իրավական որոշակիության սահմանադրական սկզբունքի հարաբերակցությանը, ապա Գերագույն դատարանն արձանագրում է հետևյալը.

Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 1-ին հոդվածով ամրագրված՝ իրավական պետության կարևորագույն հատկանիշներից է իրավունքի գերակայությունը, որի ապահովման գլխավոր պահանջներից են իրավական որոշակիության սկզբունքը, ինչպես նաև իրավահարաբերությունների կարգավորումը բացառապես այնպիսի օրենքներով, որոնք համապատասխանում են որակական հետևյալ հատկանիշների՝ հստակ են, կանխատեսելի, մատչելի:

Արցախի Հանրապետության Գերագույն դատարանը մի շարք որոշումներում (ԳԴՈ-17, ԳԴՈ-19) անդրադարձել է իրավական որոշակիության սկզբունքին և գտել, որ իրավական որոշակիության ապահովման տեսանկյունից օրենսդրության մեջ օգտագործվող հասկացություններն ու կարգավորումները պետք է լինեն հստակ և որոշակի, չհանգեցնեն տարաբնույթ մեկնաբանությունների կամ շփոթության: Իրավական որոշակիության սկզբունքը, լինելով իրավական պետության սկզբունքներից մեկը, ենթադրում է, որ իրավահարաբերությունների բոլոր սուբյեկտների՝ այդ թվում իշխանություն կրողի գործողությունները պետք է լինեն կանխատեսելի և իրավաչափ:

Վերահաստատելով իր դիրքորոշումը սույն որոշմամբ քննարկվող հարցերի համատեքստում՝ Գերագույն դատարանը շեշտում է, որ համապատասխան հարաբերությունների մասնակիցները ողջամիտ սահմաններում պետք է ի վիճակի լինեն կանխատեսել իրենց վարքագծի հետևանքները և վստահ լինեն ինչպես իրենց պաշտոնապես ճանաչված կարգավիճակի անփոփոխելիության, այնպես էլ ձեռք բերված իրավունքների և պարտականությունների հարցում:

Իրավական որոշակիության սահմանումը տրված է Սահմանադրության 79-րդ հոդվածում, որի համաձայն՝ հիմնական իրավունքները և ազատությունները սահմանափակելիս օրենքները պետք է սահմանեն այդ սահմանափակումների հիմքերը և ծավալը, լինեն բավարար չափով որոշակի, որպեսզի այդ իրավունքների և ազատությունների կրողները և հասցեատերերն ի վիճակի լինեն դրսևորելու համապատասխան վարքագիծ:

Գերագույն դատարանը գտնում է, որ իրավական պետությունում, իրավունքի գերակայության սկզբունքի որդեգրման շրջանակներում, օրենքում ամրագրված իրավակարգավորումները պետք է անձի համար կանխատեսելի դարձնեն իր իրավաչափ սպասելիքները։ Իրավակարգավորումների և իրավակիրառ պրակտիկայի հիմքում պետք է դրվի այն հիմնարար մոտեցումը, որ օրինական ակնկալիքների իրավունքի պաշտպանության սկզբունքը հանդիսանում է իրավական պետության ու իրավունքի գերակայության երաշխավորման անբաժանելի տարրերից մեկը։ Նման վիճակն, իր հերթին, հանգեցրել է նրան, որ վեճի առարկա իրավադրույթը մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից կարող է խնդրահարույց դառնալ և չհամապատասխանել իրավունքների սահմանափակման համաչափության սկզբունքին, ինչպես նաև չապահովել իրավունքի էության անձեռնմխելիության սահմանադրաիրավական երաշխիքի իրացումը։

Իրավական որոշակիությունը, որպես կարևորագույն սկզբունք, պահանջում է նորմատիվ-իրավական կարգավորման կայունություն՝ առնվազն տեսանելի ժամանակահատվածում: Միաժամանակ, իրավական որոշակիությունը պետք է բացառի միևնույն նորմատիվ-իրավական ակտի տարբեր իրավադրույթների միջև կոլիզիաների և սխալ ընկալումների հնարավոր ձևավորումը՝ ոչ ստույգ իրավակարգավորման հետևանքով:

Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքով հաստատվել է, որ «օրենքի որակը» ենթադրում է, որ ազգային օրենքը պետք է բավարար կերպով հասանելի լինի, հստակ և կիրառման մեջ կանխատեսելի՝ կամայականության բոլոր տեսակի ռիսկերից խուսափելու համար: «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի սահմանած «օրինականության» չափանիշն այսպիսով պահանջում է, որ բոլոր օրենքները լինեն բավարար չափով հստակ, որպեսզի յուրաքանչյուր ոք (անհրաժեշտության դեպքում՝ այլ անձի արհեստավարժ օգնությամբ) հնարավորություն ունենա օբյեկտիվորեն կանխատեսելու համապատասխան գործողությունների հետևանքները: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր որոշումներում նույնպես անդրադարձել է իրավական որոշակիության կարևորության խնդրին, նշելով, որ «...նորմը չի կարող օրենք համարվել, եթե այն ձևակերպված չէ անհրաժեշտ հստակությամբ «...օրենքը պետք է համապատասխանի որակական պահանջներին՝ հասանելի և կանխատեսելի լինի..» :

Վերլուծելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումներն այս իրավական հարցի կապակցությամբ՝ կարելի է փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը գտնում է, որ ներպետական նորմատիվ-իրավական ակտերը համարվում են եվրոպական կոնվենցիայի նպատակներին համապատասխանող օրենքներ, եթե համապատասխանում են իրավական որոշակիության սկզբունքին, հստակ են և ճշգրիտ ձևակերպված, նաև քաղաքացիների համար սոցիալական սպասելիքների առումով կանխատեսելի են:

Նշվածներն արտածելով սույն վարույթի շրջանակներում քննարկվող հարցերի վրա՝ Գերագույն դատարանն արձանագրում է հետևյալը.

Գերագույն դատարանը փաստում է, որ Օրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժգ» կետը Սահմանադրության 79-րդ հոդվածով ամրագրված իրավական կարգավորումներին համահունչ է և չի հակասում իրավական որոշակիությանը:

Իր հերթին, Оրենքի 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ի տարբերություն նախկին խմբագրության, հստակ չի կարգավորում, թե ինչ ժամկետով, քանի անգամ և ինչ հանգամանքների հաշվառմամբ կարող է երկարաձգվել աշխատակազմի ղեկավար հանդիսացող քաղաքացիական ծառայողի պաշտոնավարումը, այսինքն՝ ստույգ և ճշգրիտ կարգավորման բացակայությունն անկանխատեսելի է դարձնում աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոն զբաղեցնող քաղաքացիական ծառայողի համար պաշտոնավարման ժամկետը լրանալու դեպքում իր հետ աշխատանքային հարաբերությունների շարունակման կամ դադարման հանգամանքը:

Այս առումով հարկ է նշել, որ իշխանության կրողի, տվյալ դեպքում՝ աշխատակազմի ղեկավարին պաշտոնի նշանակող պաշտոնատար անձի գործողությունները կամ անգործությունը, պայմանավորված պաշտոնավարման ժամկետի ավարտից հետո աշխատակազմի ղեկավարի հետ աշխատանքային հարաբերությունների շարունակման հանգամանքով, օրենսդրական գործող կարգավորման համատեքստում չեն կարող կանխատեսելի լինել: Դրան հակառակ, վիճարկվող նորմի նախկին կարգավորումը նախատեսում էր աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնավարման միայն մեկանգամյա երկարաձգման հնարավորություն, այն էլ՝ միայն չորս տարի առավելագույն ժամկետով:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ ցանկացած պարագայում, որոշակի պաշտոնում պաշտոնավարելու համար օրենսդրորեն ժամկետի սահմանումն ինքնին չի կարող համարվել խտրականության դրսևորում կամ իրավական որոշակիության սկզբունքի խախտում, սակայն տվյալ ժամկետի անսահմանափակ և հայեցողական երկարաձգման հնարավորությունն արդեն իսկ բերում է իրավական անորոշության, քանի որ անտրամաբանական է ժամկետ սահմանել որևէ գործունեության նկատմամբ, երբ այն կարելի է ցանկության պարագայում ուղղակի անտեսել:

Ամփոփելով նշվածները՝ Գերագույն դատարանը գտնում է, որ Օրենքի 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ըստ որի՝ «...քաղաքացիական ծառայող համարվող աշխատակազմի ղեկավարը նշանակվում է չորս տարի ժամկետով: Այդ ժամկետը նրան պաշտոնի նշանակելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձը (մարմինը) կարող է երկարաձգել, բայց ոչ ավելի, քան նրա 65 տարին լրանալը», այնքանով որքանով նախատեսում է ժամկետային սահմանաչափով պարփակված պաշտոնավարման հայեցողական և անժամկետ (մինչև պաշտոնը զբաղեցնող անձի 65 տարեկանը լրանալը) երկարաձգում, հակասում է Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 79-րդ հոդվածով սահմանված իրավական որոշակիության սկզբունքին: Միևնույն ժամանակ, Գերագույն դատարանը գտնում է, որ Սահմանադրությանը հակասող ճանաչված իրավական նորմի անվավեր ճանաչումն ինքնին ի զորու չէ կարգավորել աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնավարման ժամկետի խնդիրը: Այն կարող է լուծվել միայն համապատասխան օրենսդրական փոփոխության արդյունքում՝ կամ պաշտոնավարման ժամկետային սահմանափակումն ընդհանրապես վերացնելու, կամ էլ՝ պաշտոնավարման ժամկետը երկարաձգելու առավել որոշակի չափորոշիչներ սահմանելու եղանակով:

Վերոգրյալի հիման վրա, Գերագույն դատարանը գտնում է, որ մինչև օրենսդրի կողմից համապատասխան փոփոխություններ կատարելը և անհրաժեշտ կառուցակարգեր սահմանելը՝ Օրենքի 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասը պետք է կիրառվի այնպես, որպեսզի բացառվի աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնավարման ժամկետի հայեցողական և անսահմանափակ երկարաձգումը:

Ելնելով գործի քննության արդյունքներից, հիմք ընդունելով Սահմանադրության 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, 142-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, 143-րդ հոդվածը և ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատավարության մասին» ԼՂՀ օրենքի 50-րդ, 51-րդ և 59-րդ հոդվածներով՝ Գերագույն դատարանը.

1. «Քաղաքացիական ծառայության մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժգ» կետը համապատասխանում է Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությանը:

2. «Քաղաքացիական ծառայության մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքի 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, այնքանով որքանով նախատեսում է ժամկետային սահմանաչափով պարփակված պաշտոնավարման հայեցողական և անժամկետ (մինչև պաշտոնը զբաղեցնող անձի 65 տարին լրանալը) երկարաձգում, ճանաչել Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 79-րդ հոդվածի պահանջներին հակասող:

3. Հիմք ընդունելով Սահմանադրության 143-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, «Սահմանադրական դատավարության մասին» ԼՂՀ օրենքի 56-րդ հոդվածի 8-րդ մասի 4-րդ կետը, 18-20-րդ մասերը, հաշվի առնելով սույն որոշման մեջ արտահայտած իրավական դիրքորոշումները և վիճարկվող դրույթի՝ դրանց համապատասխանեցման անհրաժեշտությունը, փաստելով սույն որոշման եզրափակիչ մասի 2-րդ կետով Սահմանադրությանը հակասող ճանաչված իրավադրույթի «Քաղաքացիական ծառայության մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքի վերաբերելի իրավակարգավորումները, ինչպես նաև նկատի ունենալով օրենսդրական պահանջը՝ իրավական անվտանգությունը չխաթարելու վերաբերյալ՝ սույն որոշման եզրափակիչ մասի 2-րդ կետով Սահմանադրությանը հակասող ճանաչված իրավադրույթի ուժը կորցնելու վերջնաժամկետ սահմանել 2020 թվականի դեկտեմբերի 30-ը՝ հնարավորություն տալով Ազգային ժողովին «Քաղաքացիական ծառայության մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքի իրավակարգավորումները համապատասխանեցնելու սույն որոշման պահանջներին:

4. Սահմանադրության 143-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։