ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

 

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

 

"29" նոյեմբերի 2005թ.

N 472

 ք.Ստեփանակերտ

 

ՄԹՆՈԼՈՐՏԻ ՎՐԱ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀԵՏԵՎԱՆՔՈՎ ԱՌԱՋԱՑԱԾ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

 

«Մթնոլորտային օդի պահպանության մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքի 42-րդ հոդվածին համապատասխան` Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարությունը ո ր ո շ ու մ է.

Հաստատել մթնոլորտի վրա տնտեսական գործունեության հետևանքով առաջացած ազդեցության գնահատման կարգը` համաձայն հավելվածի:

 

ԼՂՀ վարչապետ

Ա. Դանիելյան

 

 

Հավելված ԼՂՀ կառավարության «29» նոյեմբերի 2005թ. թիվ 472 որոշման

 

Կ Ա Ր Գ

 

ՄԹՆՈԼՈՐՏԻ ՎՐԱ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀԵՏԵՎԱՆՔՈՎ ԱՌԱՋԱՑԱԾ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

 

I. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

 

1. Սույն կարգով կանոնակարգվում է մթնոլորտի վրա տնտեսական գործունեության հետևանքով առաջացած ազդեցության (այսուհետ` ազդեցություն) գնահատման կարգը:

2. Սույն կարգում օգտագործվող հիմնական հասկացություններն են`

ազդեցություն` իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց կողմից մթնոլորտային օդի պահպանության վերաբերյալ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրության խախտման հետևանքով մարդկանց առողջությանը, ինչպես նաև բնության և շրջակա միջավայրի այլ օբյեկտներին պատճառված բացասական ներգործություն.

ազդեցության գնահատում` բացասական ներգործության արժեքային (Հայաստանի Հանրապետության դրամով) գնահատում:

Ազդեցության գնահատումը ներառում է աղտոտված միջավայրում ջրային, անտառային և հողային ռեսուրսների նվազման հետևանքով արտադրանքի քանակական ու որակական կորուստների փոխհատուցման, նշված ռեսուրսների վերականգնման համար պահանջվող լրացուցիչ ծառայությունների, աղտոտման հետևանքով հիվանդացած բնակչության առողջության վերականգնման և աշխատանքի արտադրողականության նվազեցման հետևանքով (այդ թվում` աշխատանքից բացակայության) զուտ աշխատանքի կորստի դիմաց փոխհատուցման, ինչպես նաև հիմնական ֆոնդերի վրա աղտոտման ազդեցության հետևանքով արդյունաբերական արտադրանքի կորստի դիմաց փոխհատուցման ծախսերը.

մթնոլորտային օդն աղտոտող նյութերի սահմանային թույլատրելի արտանետումներ (ՄԹԱ)` Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության կողմից սահմանված կարգով հաստատված` ամրակայված և շարժական աղբյուրներից արտանետումներում վնասակար նյութերի սահմանային թույլատրելի քանակություն:

3. Սույն կարգի համաձայն ազդեցությունը գնահատվում է մթնոլորտային օդի պահպանության վերաբերյալ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրության հետևյալ խախտումների համար`

ա) մթնոլորտային օդն աղտոտող նյութերի սահմանային թույլատրելի արտանետումների նորմատիվների գերազանցում,

բ) մթնոլորտային օդն աղտոտող ֆիզիկական վնասակար ներգործությունների սահմանային թույլատրելի նորմատիվների մակարդակների գերազանցում և թույլտվություններով նախատեսված պայմանների ու պահանջների խախտում,

գ) մթնոլորտային օդի պահպանության բնագավառում առանց լիազորված պետական մարմինների թույլտվության մթնոլորտային օդն աղտոտող նյութերի արտանետում,

դ) մթնոլորտային օդն աղտոտող արտանետումների մաքրման և հսկողության համար տեղակայված կառույցների, սարքավորումների շահագործման կանոնների խախտում, ինչպես նաև դրանք չունենալն ու չօգտագործելը,

ե) մթնոլորտային օդի պահպանության պահանջները չբավարարող կառույցների և այլ օբյեկտների կառուցում ու շահագործում,

զ) ավտոմեքենաների, ինքնաթիռների, նավերի, այլ փոխադրամիջոցների ու կայանքների արտադրություն ու շահագործում, որոնց արտանետումների մեջ մթնոլորտային օդն աղտոտող նյութերի պարունակությունը գերազանցում է սահմանված նորմատիվները,

է) արդյունաբերական և կենցաղային թափոնների պահեստավորում, բույսերի պաշտպանության միջոցների, դրանց աճի խթանիչների, քիմիական նյութերի, հանքային պարարտանյութերի և այլ պատրաստուկների արտադրության, փոխադրման, պահպանության ու կիրառման կանոնների խախտումների, որոնք առաջ են բերել կամ կարող են առաջ բերել մթնոլորտային օդի աղտոտում,

ը) բնակավայրերում արդյունաբերական թափոնների, արտադրական, կենցաղային աղբի և մթնոլորտը փոշով, վնասակար գազերով ու գարշահոտ նյութերով աղտոտելու աղբյուր հանդիսացող թափոնների պահեստավորում և կամ դրանց այրում,

թ) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված այլ խախտումներ:

Ազդեցությունը գնահատվում է միայն այն նյութերի արտանետումների համար, որոնց ՄԹԱ-ի նորմատիվները գերազանցվել են` հաշվի առնելով տարբեր նյութերի գումարային ազդեցությունը (վերադրման էֆեկտը):

4. Շարժական աղբյուրներից արտանետված գազերի համար ազդեցությունը գնահատվում է`

ա) բենզինային և դիզելային շարժիչներով աշխատող ավտոմեքենաներից արտանետվող ածխածնի օքսիդի, ազոտի օքսիդների և ածխաջրածինների արտանետումների մասով,

բ) դիզելային շարժիչներով ավտոմեքենաների գծով ծխայնության (մուր) մասով:

5. Սույն կարգը կարող է կիրառվել`

ա) մթնոլորտային օդի պահպանության վերաբերյալ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրության խախտումների հետևանքով պատճառված վնասը հաշվարկելու համար,

բ) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության բնապահպանական փորձաքննության գործընթացում,

գ) շրջակա միջավայրի պահպանության գծով ծրագրերի և (կամ) նախագծերի տեխնիկատնտեսական հաշվարկներում:

 

II. ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՄԵԹՈԴԻԿԱՆ

 

6. Ազդեցությունը գնահատվում է 1-ին բանաձևով`

 

Ա = ՇԳ  ՓՑ  ∑ Վi  Քi

(1),

 

որտեղ`

 

Ա -ն ազդեցությունն է, արտահայտված Հայաստանի Հանրապետության դրամներով,

Շ_Գ -ն աղտոտող աղբյուրի շրջապատի (ակտիվ աղտոտման գոտու) բնութագիրն արտահայտող գործակիցն է, որի արժեքը հաշվարկվում է համաձայն սույն կարգի 9-րդ կետի,

Վ_i -ն  _i -րդ նյութի (փոշու տեսակի) համեմատական վնասակարությունն արտահայտող մեծությունն է, որի արժեքը հաշվարկվում է համաձայն սույն կարգի 10-րդ և 11-րդ կետերի,

Ք_i -ն տվյալ  _i -րդ նյութի արտանետումների քանակի հետ կապված գործակիցն է, որի արժեքը հաշվարկվում է համաձայն սույն կարգի 7-րդ կետի,

Փ_Ց -ն փոխադրման ցուցանիշն է, հաստատուն է և ընտրվում է` ելնելով բնապահպանության գործընթացը խթանելու սկզբունքից: Սույն կարգի համաձայն Փ_Ց = 1000 դրամ:

 

7. Ք_i  գործակիցը որոշվում է 2-րդ բանաձևով`

 

Ք i = Գ ( 3 S Ա i - 2ՄԹԱ i), SԱ i > ՄԹԱ i

(2),

 

որտեղ`

 

ՄԹԱ _i -ն  _i -րդ նյութի սահմանային թույլատրելի տարեկան արտանետման քանակն է` տոննաներով,

S_Աi -ն  _i -ն նյութի տարեկան փաստացի արտանետումներն է` տոննաներով:

Գ = 1` անշարժ աղբյուրների համար,

Գ = 3` շարժական աղբյուրների (ավտոտրանսպորտի) համար:

 

8. Շարժական աղբյուրներից (ավտոտրանսպորտ) ազդեցության չափը որոշվում է 1-ին բանաձևով: Սակայն արտանետումները (S_{Ա i}) որոշվում են 3-րդ բանաձևով`

 

SԱ i = Ծ i ՎՏՔնi

(3),

 

որտեղ`

 

Վ_Տ-ն ստուգվող ժամանակահատվածում ավտոտրանսպորտի վազքն է` կմ-ով,

Ք_նi -ն 1 կմ տարածության վրա արտանետվող _i -րդ նյութի նորմատիվային քանակն է, որը հաշվարկվում է համաձայն սույն կարգի 12-րդ կետի,

 

Ծi  = 1 + 3 (Կփ i - Կն i)/ Կն i,

Կփi > Կնi

(4),

 

որտեղ`

 

Կ_նi -ն արտանետվող _i -րդ նյութի նորմատիվային ծավալային կոնցենտրացիան է, որը սահմանված է պետական ստանդարտով,

Կ_փi -ն նույն  _i -րդ նյութի իրական ծավալային կոնցենտրացիան է, որը որոշվում է չափման միջոցով` տեխնիկական զննման ժամանակ:

Այն նյութերի համար, որոնց նորմատիվային ծավալային կոնցենտրացիան պետական ստանդարտով չի սահմանված, ազդեցությունը չի գնահատվում:

Շարժական աղբյուրների համար ՄԹԱ-ի բացակայության դեպքում Ք_i-ն հաշվարկվում է 5-րդ բանաձևով`

 

Քi = Գ  SԱ i

(5):

 

9. Աղտոտող աղբյուրի շրջապատի (ակտիվ աղտոտման գոտու) բնութագիրն արտահայտող գործակիցները

 

№	Տարածքի տեսակը	Շգ
1.	Կուրորտային և առողջարանական գոտիներ, արգելոցներ, արգելավայրեր	10
2.	Քաղաքամերձ հանգստի գոտիներ, այգեգործական ընկերություններ, ամառանոցներ, ազգային պարկերի տարածքներ	8
3.	Բնակեցված տարածքներ, որտեղ բնակչության խտությունը հավասար է Խ-ի (մարդ/հա)	0.1(հա/ մարդ)xԽ
4.	Արդյունաբերական ձեռնարկությունների տարածք	4
5.	Անտառներ	2
6.	Պտղատու այգիներ	1.0
7.	Վարելահողեր	0.25
8.	Արոտավայրեր, խոտհարքներ	0.1

 

Եթե ակտիվ աղտոտման գոտին համասեռ չէ, ապա`

                                                                                                                 

n
ՇԳ=	∑	(Մi /Մ)  ՇԳi
		i

 

 

 

 

որտեղ`

 

Մ-ն աղտոտման գոտու ընդհանուր մակերեսն է,

j-ն աղտոտման գոտու մասի համարն է,

n-ն Մ-ի մեջ մտած տարածքների տարատեսակների ընդհանուր թիվն է:

Մ-ի հաշվարկը կատարվում է հետևյալ եղանակով`

Մ =2500 π բ², եթե բ < 10մ (բ-ն արտանետող խողովակի բարձրությունն է):

Եթե բ > 10մ, ապա Մ-ն որոշվում է որպես 2 շրջանագծերի միջև ընկած օղակի մակերես, որոնց շառավիղներն են`

 

Շ_ներքին= 2 Գ_Ջ  բ

 

Շ_{արտաքին} = 20 Գ_Ջ  բ,

 

որտեղ`

 

բ-ն աղբյուրի բարձրությունն է մետրով,

Գ_Ջ=1 + ΔՋ/75⁰C

 

որտեղ`

 

ΔՋ-ն միջավայրի և արտանետվող գազային խառնուրդի միջին տարեկան ջերմաստիճանների տարբերությունն է (⁰C):

Շարժական աղբյուրների ավտոտրանսպորտի արտանետումներից վնասի հաշվարկման համար ընդունվում է Շգ= 5: Անկազմակերպ ցածր աղբյուրների (աղբավայրեր, պահեստներ, հանքավայրեր) դեպքում Շգ -ի արժեքը որոշելիս որպես ակտիվ աղտոտման գոտի ընդունվում է անկազմակերպ աղբյուրի սահմանից 1 կմ հեռավորության վրա գտնվող գոտու մակերեսը:

10. Մթնոլորտ արտանետվող նյութերի համեմատական վնասակարությունն արտահայտող մեծությունները

 

Նյութերի անվանումը	Վi
1	2
Ածխածնի օքսիդ	1
Ծծմբային անհիդրիդ	16.5
Ծծմբաջրածին	41.1
Ծծմբական թթու	49
Ազոտի օքսիդներ (ազոտի երկօքսիդ)	12.5
Ամոնիակ	4.64
Ցնդող ցածրամոլեկուլյար ածխաջրածիններ (հեղուկ վառելանյութի գոլորշիներ)	3.16
Ացետոն	3.55
Մեթիլմերկապտան	2890
Ֆենոլ	170
Քացախալդեհիդ	41.6
3.4 բենզապիրեն	12.6 գ 105
Ցիանաջրածին	282
Ֆտորաջրածնական թթվի գոլորշիներ և ֆտորի այլ գազային միացություններ	980
Սնդիկի անօրգանական միացություններ	22400
Մոլեկուլյար քլոր	89.4
Ալյումինի օքսիդ	16.9
Սիցիլիումի երկօքսիդ	83.2
Մուր (առանց խառնուրդների)	41.5
Նատրիումի, մագնեզիումի, կալիումի, կալցիումի, երկաթի, ստրոնցիումի, մոլիբդենի, վոլֆրամի, բիսմուտի օքսիդներ	13.9
Վանադիումի հնգօքսիդ	1225
6-վալենտ քրոմի անօրգանական միացություններ (CrO3)	104
Մանգան և օքսիդներ	705
Մետաղական կոբալտ, կոբալտի օքսիդ	1730
Նիկել և նրա օքսիդները	5475
Ցինկի օքսիդ	245
Արսենի օքսիդներ	1581
Կապարի անօրգանական միացություններ	22400
Ածխաջրածիններ (ավտոմեքենաների համար)

 

11. Մթնոլորտ արտանետվող փոշու տեսակների համեմատական վնասակարությունն արտահայտող մեծությունները

 

Փոշու տեսակները	Վi
Քարածխի այրումից առաջացած մոխիր	70
Ոչ էթիլացված բենզինով աշխատող տրանսպորտային միջոցների ներքին այրման շարժիչների կողմից արտանետվող կարծր մասնիկներ	300
Նույնը` էթիլացված բենզինի դեպքում	500
Նույնը` դիզելային, ջերմային սարքավորումներից, որոնք այրում են մազութ և գազ	200
Տորֆի մոխիր	80
Քարածխի փոշի	40
Փայտի փոշի	19.6
Նիկելի ագլոմերացիոն փոշի	600
Ցեմենտի արտադրության փոշի	45
Փայլարի փոշի	70
Տալկի փոշի	35
Գիպսի և գաջի փոշի	25
Տուֆի, ավազի և այլ անօրգանական նյութերի փոշի	10

 

12. Մեկ կիլոմետր տարածության վրա արտանետվող նյութերի քանակը (Ք_նi -տեսակարար արտանետումները)` ըստ ավտոմեքենաների տեսակի

 

Ավտոմեքենաների տեսակը (խումբը)	Տեսակարար արտանետումներ (գ/կմ)
	CO	CոHm	NOx
Բեռնատար` բենզինային	62	13	8
Բեռնատար` դիզելային	15	6	8
Ավտոբուսներ` բենզինային	57	11	8
Ավտոբուսներ` դիզելային	15	6	8
Թեթև մարդատար` բենզինային	18	2	3

 

Բենզինային շարժիչով մեքենաների այն տեսակների համար, որոնք ներկայացված չեն սույն կարգի 12-րդ կետի աղյուսակում, տեսակարար արտանետումների հաշվարկը կատարվում է` ելնելով նշված ելակետային ցուցանիշներից`

մեկ լիտր բենզինի ծախսից առաջանում է 200 գրամ CO, 20 գրամ ածխաջրածիններ և 30 գրամ ազոտի օքսիդ,

տվյալ մակնիշի ավտոմեքենայի տեխնիկական բնութագրում նշված 100կմ վազքի դեպքում ծախսվող բենզինի քանակը:

Սույն կարգի 12-րդ կետի աղյուսակում նշված ցուցանիշները չեն վերաբերում կատալիտիկ չեզոքացուցանիշներով աշխատող ավտոմեքենաներին, որոնց շահագործման դեպքում ազդեցությունը չի գնահատվում:

 

 

ԼՂՀ կառավարության աշխատակազմի ղեկավար-նախարար

Ս. Գրիգորյան