Արցախի Հանրապետության Գերագույն դատարանը (այսուհետ՝ Գերագույն դատարան)՝ կազմով` Ն.Նարիմանյանի (նախագահող), Ա.Աբրահամյանի (զեկուցող), Գ.Գրիգորյանի, Հ.Խաչատրյանի, Կ.Ղարայանի,

համաձայն Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության (այսուհետ՝ Սահմանադրություն) 140-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի, 142-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, «Սահմանադրական դատավարության մասին»  օրենքի 13-րդ, 14-րդ հոդվածների և 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի, դռնբաց նիստում գրավոր ընթացակարգով քննեց Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի դիմումի հիման վրա՝ Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխության նախագծի՝ Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ գործը:

Գործի քննության առիթը Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի (այսուհետ նաև՝ Դիմող կամ Ազգային ժողով) 2025 թվականի մարտի 11-ին Գերագույն դատարան մուտքագրված դիմումն է:

Ուսումնասիրելով գործով զեկուցողի գրավոր հաղորդումը, Ազգային ժողովի դիմումը, հետազոտելով Սահմանադրության փոփոխության նախագիծը, գործում առկա մյուս փաստաթղթերը՝ Գերագույն դատարանը

1. Արցախի Հանրապետության նախագահ Ս.Շահրամանյանը 2025թ. մարտի 4-ին ընդունել է թիվ ՆՀ-2-Ա հրամանագիրը՝ Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխության նախագիծը (այսուհետ նաև՝ Նախագիծ) Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի քննարկմանը ներկայացնելու մասին:

2025 թվականի  մարտի 10-ին Նախագիծը քննարկվել է Ազգային ժողովի արտահերթ նիստում և ընդունվել առաջին ընթերցմամբ:

Նույն օրը կայացված արտահերթ նիստում Ազգային ժողովը երկրորդ ընթերցմամբ քննարկելով Նախագիծը՝ ընդունել է «Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխության նախագծին վերաբերող հարցով Արցախի Հանրապետության Գերագույն դատարան դիմելու մասին» ԱԺՈ-002-7 որոշումը:

Ղեկավարվելով Սահմանադրության 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով և 142-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ 2025 թվականի մարտի 11-ին Ազգային ժողովը Սահմանադրության փոփոխության նախագծի սահմանադրականության հարցով դիմել է Գերագույն դատարան:

Գերագույն դատարանի 2025 թվականի մարտի 17-ի ԳԴԱՈ-46 աշխատակարգային որոշմամբ գործն ընդունվել է քննության:

Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությունը հանրաքվեի միջոցով ընդունվել է 2017 թվականի փետրվարի 20-ին և նույն թվականի մարտի 10-ին մտել ուժի մեջ:

1.1. Նախագծով առաջարկվում է նոր խմբագրությամբ շարադրել Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության «Եզրափակիչ և անցումային դրույթներ» վերտառությամբ 12-րդ գլխի 168.1-ին հոդվածը:

1. Սահմանադրության 93-րդ հոդվածի 10-րդ կետի համաձայն ընդունված հրամանագրի գործողության ընթացքում Հանրապետության նախագահի պաշտոնը թափուր մնալու դեպքում` ոչ շուտ, քան 7, ոչ ուշ, քան 10 օր հետո Ազգային ժողովը խմբակցությունների առաջարկությամբ ընտրում է Հանրապետության նախագահ, որը պաշտոնավարում է մինչև համապետական ընտրությունների միջոցով ընտրված Հանրապետության նախագահի պաշտոնի ստանձնումը:

2. Սույն հոդվածի 1-ին մասի համաձայն ընտրված Հանրապետության նախագահի պաշտոնը թափուր մնալու դեպքում կիրառվում են սույն հոդվածի իրավակարգավորումները:

3. Հանրապետության նախագահ է ընտրվում այն թեկնածուն, որը ստացել է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն երկու երրորդը: Եթե Հանրապետության նախագահ չի ընտրվում, ապա քվեարկությունից հետո՝ հաջորդ օրն անցկացվում է ընտրության երկրորդ փուլ, որին մասնակցում են առաջին փուլում առավել ձայներ ստացած երկու թեկնածուները: Երկրորդ փուլում Հանրապետության նախագահ է ընտրվում այն թեկնածուն, որն ստացել է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությունը:

4. Եթե Հանրապետության նախագահ չի ընտրվում, ապա յոթնօրյա ժամկետում անցկացվում է Հանրապետության նախագահի նոր ընտրություն:

5. Հանրապետության Նախագահն իր պաշտոնը ստանձնում է Ազգային ժողովի հատուկ նիստում Սահմանադրությամբ սահմանված կարգով տրված երդմամբ:

6. Սույն հոդվածով սահմանված կարգով ընտրված Հանրապետության նախագահին Ազգային ժողովը կարող է Սահմանադրությամբ սահմանված կարգով անվստահություն հայտնել՝ պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն երկու երրորդով՝ անվանական քվեարկությամբ:

7. Ազգային ժողովի կողմից Հանրապետության նախագահի ընտրության կարգի մանրամասները սահմանվում են օրենքով:»: 

1.2. Ըստ Դիմողի՝ գործող Սահմանադրության 168.1-ին հոդվածի համաձայն՝ Ազգային ժողովի կողմից ընտրված Հանրապետության նախագահի լիազորությունների ժամկետը ավարտվում է 2025թ. մայիսի 21-ին, ընդ որում՝ այդ ժամկետով է սահմանափակված նաև Հանրապետության նախագահ ընտրելու՝ Ազգային ժողովի լիազորությունը: Ըստ այդմ, 2025թ. մայիսի 22-ին Հանրապետության նախագահի պաշտոնը մնալու է թափուր:

Որպես ուղենիշ ունենալով 2023թ. պատերազմական գործողությունների և ցեղասպանական քաղաքականության միջոցով Արցախի Հանրապետության տարածքի բռնազավթման և Արցախի ժողովրդի բռնի տեղահանության պայմաններում Արցախի Հանրապետության բարձրագույն ներկայացուցչական մարմինների պահպանման ու գործունեության շարունակականության ապահովումը՝ Նախագծով առաջարկվում է  պետության գլխի՝ Հանրապետության նախագահի պաշտոնը համապետական ընտրությունների անցկացման անհնարինության ժամանակահատվածում թափուր մնալու դեպքում, Հանրապետության նախագահ ընտրելու իրավունքը վերապահել Արցախի Հանրապետության ժողովրդի ներկայացուցչական մարմնին՝ Ազգային ժողովին:

Ըստ Նախագծի՝ Սահմանադրության 93-րդ հոդվածի 10-րդ կետի համաձայն ընդունված հրամանագրի գործողության ընթացքում Հանրապետության նախագահի պաշտոնը թափուր մնալու դեպքում` ոչ շուտ, քան 7, ոչ ուշ, քան 10 օր հետո Ազգային ժողովը խմբակցությունների առաջարկությամբ ընտրում է Հանրապետության նախագահ, որը պաշտոնավարում է մինչև համապետական ընտրությունների միջոցով ընտրված Հանրապետության նախագահի պաշտոնի ստանձնումը:

Ընդ որում՝ առաջարկվող իրավակարգավորումների համաձայն ընտրված Հանրապետության նախագահի պաշտոնը թափուր մնալու դեպքում կիրառվելու են նույն իրավակարգավորումները:

Նախագծով առաջարկվում է հանել Ազգային ժողովն արձակելու արգելքի         վերաբերյալ 168.1-ին հոդվածի դրույթը՝ հաշվի առնելով, որ Ազգային ժողովն արձակելու արգելքը առաջարկվող փոփոխության ընդունման պարագայում արդեն իսկ կարգավորված է Սահմանադրությամբ:

Հանրապետության նախագահի ընտրության և պաշտոնի ստանձնման 168.1-ին հոդվածով սահմանված իրավակարգավորումները ըստ էության փոփոխության չեն ենթարկվել:

Ըստ Դիմողի՝ Հանրապետության նախագահ ընտրելու նման գործիքակազմի ամրագրումը հնարավորություն կտա կանխել անխուսափելի սահմանադրական ճգնաժամը:

2. «Սահմանադրական դատավարության մասին» օրենքի 60-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Սահմանադրության փոփոխությունների նախագծի համապատասխանությունը Սահմանադրությանը պարզելիս Գերագույն դատարանը մասնավորապես հաշվի է առնում դրանց համապատասխանությունը՝

ա) Սահմանադրության անփոփոխելի հոդվածներին.

բ) Սահմանադրության փոփոխությունների նախագծի՝ 162-րդ հոդվածով նախատեսված կարգին:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ Սահմանադրության կայունությունը ժամանակակից սահմանադրական համակարգերի կարևորագույն հատկանիշներից է, որը նաև սահմանադրականության ամրապնդման ու զարգացման կարևոր գրավականն է: Ընդ որում, Սահմանադրության կայունությունն ապահովվում է Սահմանադրության հիմքում ընկած հիմնարար սկզբունքների ու արժեքների անփոփոխությունն ապահովող նորմերի կայունությամբ՝ անկախ Սահմանադրության տեքստում փոփոխությունների կատարման հաճախականությունից։

Սահմանադրության հիմքում ընկած հիմնարար սկզբունքների ու արժեքների արդյունավետ պահպանության և պաշտպանության նկատառումներով Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ անկախ Սահմանադրության տեքստի փոփոխությունների ծավալից, փոփոխության իրավասություն ունեցող սուբյեկտների շրջանակից, զարգացող հասարակական հարաբերությունների պայմաններում Սահմանադրության՝ որպես հիմնարար կարգավորչի դինամիկ կայունությունը հնարավոր է ապահովել դրա նորմերի աստիճանակարգության կանոնների պահպանմամբ:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ ըստ փոփոխելու հնարավորության Սահմանադրությամբ ամրագրված դրույթները դասակարգված են հետևյալ կերպ.

ա) անփոփոխելի դրույթներ (Սահմանադրության նախաբանը, 1-4-րդ և 163-րդ հոդվածները),

բ) միայն հանրաքվեի միջոցով փոփոխվող դրույթներ (Սահմանադրության 162-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված դրույթները),

գ) Ազգային ժողովի կողմից փոփոխվող դրույթներ (Սահմանադրության 162-րդ հոդվածի 1-ին մասում չնշված և փոփոխվելու հնարավորություն ունեցող մյուս բոլոր դրույթները):

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթներն այն հիմնարար և կենտրոնական առանցքն են, որի հիման վրա և շուրջ ձևավորվել և զարգանալու է Արցախի Հանրապետության իրավական համակարգը: Ուստի, Սահմանադրության փոփոխությունների ցանկացած նախագիծ պետք է համապատասխանի՝

ա) Սահմանադրության փոփոխությունները հանրաքվեի միջոցով ընդունվելու դեպքում՝ Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթներին և Սահմանադրության միայն հանրաքվեի միջոցով փոփոխվող այն դրույթներին, որոնք այդ նախագծով չեն փոփոխվում,

բ) Սահմանադրության փոփոխություններն Ազգային ժողովի կողմից ընդունվելու դեպքում՝ Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթներին, Սահմանադրության՝ միայն հանրաքվեի միջոցով փոփոխվող դրույթներին և Սահմանադրության այն դրույթներին, որոնք այդ նախագծով չեն փոփոխվում:

2022 թվականի մարտի 23-ի ԳԴՈ-25 որոշմամբ Գերագույն դատարանն արդեն իսկ արձանագրել է, որ Սահմանադրության 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված գործառույթի իրականացման շրջանակներում Գերագույն դատարանի խնդիրն է պարզել առաջարկվող փոփոխությունների բովանդակային և ընթացակարգային համապատասխանությունը Սահմանադրությանը։ Ըստ այդմ՝ Գերագույն դատարանն անհրաժեշտ է գտնում իրավական վերլուծության ենթարկել Սահմանադրության անփոփոխելի հոդվածներն ու Սահմանադրության փոփոխության իրականացման կարգավորումները, իսկ այնուհետև դրանց շրջանակներում գնահատել առաջարկվող փոփոխությունը։

Գերագույն դատարանը, 2021 թվականի մայիսի 31-ի ԳԴՈ-23 որոշմամբ մեկնաբանելով Սահմանադրության 1-ին հոդվածի 1-ին մասը, արձանագրել է, որ քաղաքական համակարգի այլ կազմակերպությունների նկատմամբ պետության ներքին ինքնիշխանությունն արտահայտվում է պետության գերակայությամբ և լիիշխանությամբ: Պետության մենաշնորհային իրավունքն է իրականացնել օրենսդիր, գործադիր և դատական գործառույթներ երկրի ներսում:

Ժողովրդավարությունը ոչ մի տեղ և երբեք գոյություն չի ունեցել առանց պետության, այսինքն` ժողովրդավարությունը պետաիրավական ռեժիմի տարատեսակ է: Օբյեկտիվորեն ժողովուրդը չի կարող ինքն իրականացնել իրեն պատկանող իշխանությունն ամբողջ ծավալով, ուստի իր լիազորությունների մի մասը պատվիրակում է պետական մարմիններին՝ շարունակելով մասնակցել հասարակության և պետության գործերի կառավարմանը, ինչպես անմիջականորեն, այնպես էլ ներկայացուցչական մարմինների միջոցով: Հետևաբար, ժողովրդավարական պետությունը ժողովրդի իշխանության քաղաքական կազմակերպությունն է, որն ապահովում է քաղաքացիների հավասար մասնակցությունը պետական և հասարակական գործերի կառավարմանը, պետության հիմնական մարմինների ընտրովիությունը և հասարակության քաղաքական համակարգի բոլոր սուբյեկտների գործողության օրինականությունը, մարդու և քաղաքացու, փոքրամասնությունների իրավունքների կենսագործումը, պահպանությունը և պաշտպանությունը միջազգային չափանիշներին համապատասխան:

Իրավական է բնորոշվում այն պետությունը, որի ամբողջ գործունեությունը խարսխված է իրավունքի վրա: Իրավական պետությունն ամենից առաջ ենթադրում է հասարակական հարաբերությունների որոշակի իրավական կարգավորվածություն և դրանց գործադրման համակարգերի հուսալի ու անխափան աշխատանք: Իրավական պետության համար որպես պարտադիր բնութագրիչներ են իշխանությունների տարանջատումը, կառավարման օրինականությունն ու իրավունքի գերակայությունը, դատարանի անկախությունը, մարդու իրավունքների պաշտպանության երաշխավորվածությունը, սահմանադրական վերահսկողության ամբողջական և գործուն համակարգի առկայությունը:

Սոցիալական է կոչվում այն պետությունը, որը ձգտում է իր բնակչության համար ապահովել արժանապատիվ և անվտանգ գոյության պայմաններ, աշխատանք, բարենպաստ կենսական միջավայր, բոլորի համար համեմատաբար մատչելի կենսական հնարավորություններ:

Սահմանադրության 2-րդ հոդվածի համաձայն՝ Արցախի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին:

Ժողովրդի իշխանությունը նրա ունակությունն ու հնարավորությունն է լուծելու հանրային գործերը, իսկ դրա լուծման ձևերն են անմիջական և միջնորդավորված եղանակները: Այսպիսով, Սահմանադրությունը ժողովրդի միասնական իշխանությունը տրոհում է իրականացման երկու տեսակի՝ ժողովրդի անմիջական իշխանություն (ինքնակառավարում) և պետական (հանրային) իշխանություն: Հետևաբար, Սահմանադրությունում օգտագործված «իշխանություն» եզրույթն ընդհանուր է և վերաբերում է ինչպես ժողովրդին պատկանող իշխանությանը և դրա իրականացման իրավազորություններին, այնպես էլ իշխանությունների բաժանման սկզբունքով գործող հանրային-իրավական մարմինների՝ Սահմանադրությամբ և օրենքներով ամրագրված իրավասությանը, լիազորություններին ու պարտականություններին:

Գերագույն դատարանը ԳԴՈ-23 որոշմամբ փաստել և ԳԴՈ-25 որոշմամբ վերահաստատել է, որ Արցախի Հանրապետության պետական իշխանությունն ածանցված է ժողովրդի իշխանությունից, պայմանավորված է ժողովրդի կամքով ու պահանջմունքներով: Ժողովրդաիշխանության սահմանադրական իմաստից, մասնավորապես, բխում են ժողովրդի հետևյալ հիմնական իրավունքները.

1) լինել գերագույն իշխանության աղբյուր և կրող,

2) ձևավորել իշխանության ներկայացուցչական մարմիններ,

3) պատվիրակել սեփական լիազորություններն իշխանության ներկայացուցչական մարմիններին,

4) ունենալ իր այդ իրավունքների սահմանադրորեն ամրագրված կարգավիճակ։

Ժողովուրդն իր իշխանությունը ներկայացուցչական մարմինների միջոցով իրականացնելու դեպքում իր կամքն արտահայտում է ոչ թե ուղղակիորեն, այլ իր կողմից ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով (խորհրդարան, նախագահ, տեղական ինքնակառավարման մարմիններ), որոնց հանձնարարում է իր լիազորությունների իրականացումը որոշակի ժամկետով։ Ներկայացուցչական մարմինները պետք է արտահայտեն ժողովրդի կամքը և շահերը, հաշվետու լինեն ժողովրդի, ընտրողների առջև։ Մնացած պետական մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք ածանցված են ներկայացուցչական մարմիններից և կազմավորվում են նրանց միջոցով` Սահմանադրությամբ կամ օրենքով սահմանված կարգով։

Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի համաձայն.

«1. Արցախի Հանրապետությունում մարդը բարձրագույն արժեք է: Մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմքն է:

2. Մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների և ազատությունների հարգումն ու պաշտպանությունը հանրային իշխանության պարտականություններն են:

3. Հանրային իշխանությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով՝ որպես անմիջականորեն գործող իրավունք:

4. Պետությունն ապահովում է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանությունը` միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներին և նորմերին համապատասխան»:

Գերագույն դատարանը ԳԴՈ-25 որոշմամբ նաև արձանագրել է, որ Սահմանադրությունը մարդուն համարում է բարձրագույն արժեք, իսկ նրա անօտարելի արժանապատվությունը ճանաչում որպես նրա իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմք: Հանրային իշխանությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով՝ որպես անմիջականորեն գործող իրավունք: Սահմանադրական այս դրույթը նշանակում է, որ անձը և պետությունը հանդես են գալիս ոչ թե որպես համաստորադաս սուբյեկտներ, այլ որպես յուրատեսակ հասարակական պայմանագրի՝ սահմանադրաիրավական հարաբերությունների կողմեր, որով պետությունը իրավաբանական պարտականություն է ստանձնում ճանաչել մարդու բնական իրավունքները, պահպանել դրանք ցանկացած խախտումից՝ ում կողմից էլ որ այն կատարվի, և պետաիշխանական գործառույթներն իրականացնելիս սահմանափակվել այդ իրավունքներով:

Պետությունը ճանաչում է մարդու բնական իրավունքներն ու ազատությունները որպես բարձրագույն արժեք, և իշխանությունն իրականացնելիս պետությունը և ժողովուրդը սահմանափակված են այդ իրավունքներով՝ որպես անմիջական գործող իրավունքներ, որոնցով պայմանավորված է օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների գործունեության բնույթն ու բովանդակությունը:

Սահմանադրության 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ պետական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների բաժանման ու հավասարակշռման հիման վրա:

Գերագույն դատարանը ԳԴՈ-23 որոշմամբ արձանագրել է, որ իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի էությունն այն է, որ առաջադրվում է պետական իշխանության սահմանափակման գաղափարը` դրա տարանջատված ճյուղերի փոխադարձ զսպման ու հակակշռման միջոցով: Դրա շնորհիվ հաղթահարվում է իշխանության կենտրոնացման վտանգը և անհրաժեշտ նախադրյալներ են ստեղծվում ժողովրդավարության հաստատման, մարդու իրավունքների ու հիմնարար ազատությունների երաշխավորման ու պաշտպանության համար: Իր հերթին Սահմանադրությանն ու օրենքներին համապատասխան՝ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, պաշտոնատար անձանց գործելու սահմանադրաիրավական պահանջն առանցքային նշանակություն ունի սահմանադրական օրինականության ապահովման խնդրում, առանց որի անհնարին է ժողովրդավարական, իրավական, սոցիալական պետության և քաղաքացիական հասարակության բնականոն զարգացումը: Նշված պահանջի հիմնական բովանդակությունը հետևյալն է.

- պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց լիազորությունները որոշվում են Սահմանադրությամբ և օրենքներով (կամ դրանց հիման վրա),

- այդ լիազորությունները (գործառույթները, իրավունքներն ու պարտականությունները) կամայական չեն և չեն կարող հակասել Սահմանադրությանը, օրենքներին և դրանց հիման վրա ընդունված ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտերին,

- պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարել միայն Սահմանադրությամբ, օրենքներով և դրանց հիման վրա ընդունված ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտերով նախատեսված գործողություններ և ձեռնպահ մնալ այդ իրավական ակտերով չնախատեսված կամ դրանց պահանջներին հակասող որևէ գործողությունից,

- պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց օրինական գործողություններից բխող պահանջները պարտադիր են կատարման այն սուբյեկտների համար, որոնց հասցեագրված են:

Հաշվի առնելով, որ Սահմանադրության 1-4-րդ և 163-րդ հոդվածներն ունեն սկզբունքային և ելակետային նշանակություն՝ Սահմանադրության և պետության կառուցակարգն ու գործունեության ուղղվածությունը սահմանելու և ապահովելու տեսանկյունից, Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ սահմանադրական որևէ առաջարկվող փոփոխություն չի կարող հակասել նշված հոդվածներին, և Սահմանադրության նշված հոդվածները կարող են փոփոխվել բացառապես նոր Սահմանադրություն ընդունելու արդյունքում:

2.1. Գերագույն դատարանը ԳԴՈ-25 որոշմամբ արձանագրել է, որ յուրաքանչյուր պետության սահմանադրություն հանդես է գալիս որպես քաղաքական-իրավական բնույթի նորմատիվ ակտ, որն օժտված է բարձրագույն իրավաբանական ուժով և իր մեջ ներառում է հասարակական հարաբերությունների և պետության գործունեության հիմնական (բազային) սկզբունքները: Այս առումով հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում իրավունքի տարբեր ճյուղերի գործառութային համակարգի և սահմանադրական սկզբունքների և արժեքների միջև փոխհամաձայնեցման և ներդաշնակության ապահովման հարցը։ Վերջինիս լուծումը հիմնականում ընկած է սահմանադրական վերահսկողությամբ օժտված մարմինների վրա։

Որպես հասարակության և պետության գործունեության հիմնական չափորոշիչները սահմանող իրավական ակտ՝ յուրաքանչյուր սահմանադրություն այս կամ այն կերպ օժտված է հանրային պայմանագրի տարրերով, որի կողմերը փոխադարձ համաձայնության են գալիս պետական-հասարակական նշանակության առանցքային հարցերի շուրջ։ Եվ ինչպես յուրաքանչյուր պայմանագիր, սահմանադրությունը ևս ենթարկվում է հասարակական հարաբերությունների փոփոխման, զարգացման ազդեցությանը։ Ակնհայտ է, որ ժամանակին զուգընթաց հանրային պայմանագրի դրույթները կորցնում են իրենց արդիականությունը և անհրաժեշտություն է առաջանում դրանք փոփոխել: Վերջինս հանդես է գալիս սահմանադրական փոփոխությունների, սահմանադրական մեկնաբանությունների կամ նոր սահմանադրության ընդունման եղանակով։

2.2. Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ իրավական պետության գլխավոր բնութագրիչներից մեկը Երկրի հիմնական օրենքի՝ Սահմանադրության գերակայության ապահովումն է: Սահմանադրությունը պետք է խարսխված լինի մարդկանց բնական իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության, ժողովրդավարության, արդարության ու քաղաքացիական համերաշխության սկզբունքների վրա:

Գերագույն դատարանը ԳԴՈ-16 որոշմամբ արձանագրել է, որ միջազգային իրավական փաստաթղթերում, մասնավորապես՝ Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայում, Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրում օգտագործվում են «պետական կամ հանրային անվտանգություն» հասկացությունները, որոնք հիմնականում առնչվում են ժողովրդավարական հասարակության մեջ մարդու իրավունքների հնարավոր սահմանափակումների շրջանակների հստակեցմանը: «Իրավական անվտանգություն» հասկացությունը լայն իմաստով դիտարկվում է որպես իրավունքի սուբյեկտների (անհատ, պետություն, հասարակություն) կենսականորեն կարևոր շահերի իրավական պաշտպանվածության վիճակ, սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ բնույթ կրող ներքին և արտաքին սպառնալիքներին իրավական միջոցներով դիմակայելու և խախտված շահերի ու իրավունքների վերականգնման հնարավորություն:

Նեղ իմաստով իրավական անվտանգությունը դիտարկվում է որպես բուն իրավական համակարգի ներքին կայունության, պաշտպանվածության երաշխիք:

Մարդու իրավունքների պաշտպանության երաշխավորման հիմնական սկզբունքների իրացման հիմնական առաջնահերթություններից է արդյունավետ արդարադատության առկայությունը:

Սահմանադրաիրավական պահանջն այն է, որ արդարադատություն իրականացնելու ճանապարհով դատարանները պետք է.

-հակակշռող և զսպող դերակատարություն ունենան իշխանությունների բաժանման համակարգում՝ կատարելով սահմանադրորեն իրենց վերապահված պետաիշխանական առաքելությունը,

-նպաստեն իրավունքի զարգացմանը, օրենքի բացի հաղթահարմանը, իրավական որոշակիության երաշխավորմանը,

-պաշտպանեն մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ու հիմնարար ազատությունները,

-երաշխավորեն իրավունքի գերակայությունը և օրենքի միատեսակ կիրառումը:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ իրավական անվտանգության սահմանադրաիրավական առաջնահերթությունների մեջ առանցքային նշանակություն է ստանում սահմանադրական անվտանգության ապահովումը՝ սահմանադրական օրինականության հաստատման ճանապարհով:

Սահմանադրական զարգացումների ընդհանուր տրամաբանությունից ու սահմանադրականության հաստատման արդի հրամայականներից հետևում է, որ սահմանադրական անվտանգության երաշխավորման հիմնական սկզբունքների թվին կարող են դասվել.

1) սահմանադրական հավասարակշռության յուրաքանչյուր խախտման ժամանակին բացահայտումը, գնահատումը և հաղթահարումը.

2) սահմանադրության գերակայության երաշխավորման համակարգի գործունակության ապահովումը.

3) մարդու սահմանադրական հիմնական իրավունքների անմիջական գործողության երաշխավորվածությունը.

4) իրավունքով իշխանության սահմանափակումը:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ վերոնշյալ սկզբունքների իրացման առաջնահերթությունները, ի թիվս այլնի, հանգում են հետևյալներին. ա) արդյունավետ պառլամենտարիզմի ու արդարադատության առկայությունը և, բ) սահմանադրական ժողովրդավարության անհրաժեշտ նախադրյալների ստեղծումը:

Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Սահմանադրությունն ունի բարձրագույն իրավաբանական ուժ: 2. Օրենքները պետք է համապատասխանեն Սահմանադրությանը, իսկ ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտերը՝ օրենքներին: (3)…»:

Սահմանադրության գերակայությունն ապահովվում է սահմանադրական արդարադատության և սահմանադրական վերահսկողության միջոցով:

Սահմանադրական արդարադատությունն առաջին հերթին ուղղված է սահմանադրականության կերտմանն ու կատարելագործմանը, Սահմանադրության գերակայության պաշտպանությանն ու ապահովմանը, ինչպես նաև մարդու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությանը:

Սահմանադրության 140-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Գերագույն դատարանն իրականացնում է սահմանադրական արդարադատություն՝ ապահովելով Սահմանադրության գերակայությունը:

Սահմանադրության 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ սահմանադրական արդարադատություն իրականացնելիս Գերագույն դատարանը օրենքով սահմանված կարգով, մինչև Սահմանադրության փոփոխությունների նախագծի….ընդունումը, որոշում է դրանց համապատասխանությունը Սահմանադրությանը:

Սահմանադրության 142-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Սահմանադրության 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով սահմանված դեպքերում Գերագույն դատարան դիմում է Ազգային ժողովը: Նշված իրավանորմն արտացոլված է նաև «Սահմանադրական դատավարության մասին»  օրենքի՝ «Սահմանադրության փոփոխությունների նախագծի, ինչպես նաև հանրաքվեի դրվող իրավական ակտերի նախագծերի՝ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու վերաբերյալ գործերի քննությունը» վերտառությամբ 60-րդ հոդվածի 1-ին մասում, համաձայն որի՝ մինչև Սահմանադրության փոփոխությունների նախագծի ընդունումը կամ հանրաքվեի դրվելը, ինչպես նաև հանրաքվեի դրվող իրավական ակտերի նախագծերի ընդունումը՝ Գերագույն դատարան է դիմում Ազգային ժողովը:

Գերագույն դատարանը փաստում է, որ Սահմանադրությունն ընդունելիս ոչ միշտ են ճշտգրտորեն կանխատեսվում պետության, հասարակական կյանքի օբյեկտիվ գործոններով թելադրված գործընթացները և միջազգային զարգացումները, ուստի անհրաժեշտություն է առաջանում Սահմանադրությունը փոփոխելու կամ նոր Սահմանադրություն ընդունելու (հաշվի առնելով ստեղծված անկանխատեսելի իրավիճակը, այդ թվում՝ արտաքին գործոնները, ժողովրդի անվտանգությունը):

Այսինքն՝ պետք է արձանագրել, որ Սահմանադրությունը գրվում է հաշվի առնելով ժողովրդի բարեկեցության, անվտանգության և ժամանակի գործոնները` յուրաքանչյուր բեկումնային իրավիճակում այն փոփոխելու հնարավորություն տալով:

Սահմանադրության փոփոխությունների նախնական սահմանադրական վերահսկողությունը պարտադիր է, քանի որ երբ օրենսդիրն օրենք է փոփոխում (Սահմանադրությունում փոփոխություններ է կատարում), ապա նա որոշակիորեն կաշկանդված է Սահմանադրությամբ: Օրենքի ցանկացած փոփոխություն, որը հակասում է Սահմանադրությանը, անվավեր է: Սահմանադրության փոփոխությունները նույնպես սահմաններ ունեն, որոնք ամրագրված են Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթներով և Սահմանադրության փոփոխությունների կարգով:

Գերագույն դատարանը փաստում է, որ ժողովուրդն իր իշխանությունը ներկայացուցչական մարմինների միջոցով իրականացնելու դեպքում իր կամքն արտահայտում է ոչ թե ուղղակիորեն, այլ իր կողմից ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով (խորհրդարան, նախագահ, տեղական ինքնակառավարման մարմիններ), որոնց հանձնարարում է իր լիազորությունների իրականացումը որոշակի ժամկետով։ Ներկայացուցչական մարմինները պետք է արտահայտեն ժողովրդի կամքը և շահերը, հաշվետու լինեն ժողովրդի, ընտրողների առջև։

Արձանագրելով հանդերձ, որ ներկայացուցչական ժողովրդավարությունը ժամանակակից աշխարհում ժողովրդավարության իրականացման հիմնական ձևն է, Գերագույն դատարանը փաստում է, որ սահմանադրաիրավական զարգացումների համատեքստում անմիջական ժողովրդավարության դերակատարությունը հանդիսանում է ներկայացուցչական ժողովրդավարության ինստիտուտներին զսպելու և հակակշռելու գործուն միջոց։ Այն միտված է ներկայացուցչական իշխանությանը թույլ չտալու իրականացնել չհավասարակշռված, ժողովրդավարական գործընթացների վրա հնարավոր բացասական ազդեցություն ունեցող քայլեր։ Քաղաքացիական հասարակության զարգացմանը զուգընթաց հանրաքվեն նշանակալի տեղ է զբաղեցնում իրավական պետության կայացման համար, ինչպես նաև խնդիր է առաջադրում բացառել սահմանադրական փոփոխություններ նախաձեռնելու հարցում հնարավոր սուբյեկտիվ մոտեցումներն ու շահարկումները: Այնուհանդերձ, նշվածները չպետք է դիտարկվեն ժողովրդավարության ներկայացուցչական եղանակն ուղղակի ժողովրդավարության նկատմամբ նվազ նախընտրելի համարելու համատեքստում:

Սահմանադրության 106-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Ազգային ժողովը ժողովրդի ներկայացուցչական մարմինն է: Սահմանադրության 110-րդ հոդվածը սահմանում է, որ պատգամավորը ներկայացնում է ամբողջ ժողովրդին, կաշկանդված չէ հրամայական մանդատով, առաջնորդվում է իր խղճով և համոզմունքներով:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ սահմանադրական դրույթների փոփոխման կարգերի տարբերակման նպատակներն են ապահովել Արցախի Հանրապետության սահմանադրի՝ ժողովրդի սահմանած անփոփոխ դրույթներում ամրագրված արժեքների և սկզբունքների գերակայությունը, Սահմանադրության ներքին կայունությունը, Սահմանադրության դրույթների մեկնաբանությունների կանխատեսելիությունը, հնարավոր ներքին կոլիզիաների կանխումը, իսկ դրանց բացահայտման դեպքում՝ լուծումը:

Գերագույն դատարանը ԳԴՈ-27 որոշմամբ, անդրադառնալով ըստ սահմանադրության փոփոխության մեթոդի սահմանադրությունների դասակարգման հարցին, արձանագրել է, որ սահմանադրությունները լինում են ճկուն կամ կոշտ: Գերագույն դատարանը շեշտել է, որ սահմանադրական նորմերի անհրաժեշտ կայունությունն ապահովելու լավագույն միջոցը համարվում է սահմանադրության փոփոխության բարդ ընթացակարգը՝ օրենքների համեմատ: Գերագույն դատարանն արձանագրել է նաև, որ կոշտ սահմանադրություն ունեցող պետությունների գերակշիռ մեծամասնությունը նախապատվությունը տվել է սահմանադրական փոփոխությունների ներկայացուցչական տարբերակին: Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությունը դասվում է կոշտ սահմանադրությունների շարքին և այն փոփոխելու համար սահմանված է խառը ընթացակարգ: Սահմանադրության կոնկրետ դրույթները փոփոխելու համար պարտադիր է համարվում հանրաքվեն, իսկ մյուս բոլոր դեպքերում՝ փոփոխություն կատարելու իրավասությունը վերապահված է խորհրդարանին:

Որպեսզի բացահայտվի Դիմողի կողմից առաջարկվող փոփոխության բնույթը և դրա համապատասխանությունը Սահմանադրությանը՝ Գերագույն դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ Սահմանադրությամբ կարգավորված՝ Հանրապետության նախագահի ընտրության ու Սահմանադրության «Եզրափակիչ և անցումային դրույթներ» վերտառությամբ 12-րդ գլխով կարգավորված հիմնադրույթներին:

Սահմանադրության 48-րդ հոդվածով սահմանված են Արցախի Հանրապետության նախագահի թեկնածուներին առաջադրվող պահանջները, իսկ Սահմանադրության 88-90-րդ հոդվածներով կարգավորված են Հանրապետության նախագահի լիազորությունների ժամկետի, վերընտրության և ընտրության կարգի ու ժամկետների, արտահերթ ընտրությունների հետ կապված հարաբերությունները: Սահմանադրության 100-րդ հոդվածը սահմանում է Հանրապետության նախագահի լիազորությունների ժամանակավոր իրականացումը: Ինչպես հետևում է Սահմանադրության 96-99-րդ հոդվածներից, Հանրապետության նախագահին անվստահություն հայտնելու, նրան պաշտոնանկ անելու, հրաժարականի, լիազորությունների դադարեցման հարցերը (այդ թվում՝ Գերագույն դատարանի եզրակացության հիման վրա) վերապահված են Ազգային ժողովի իրավասությանը:

Վերոհիշյալ հոդվածների կարգավորումները կոնկրետացվում են Արցախի Հանրապետության ընտրական օրենսգրքում:

Այսպիսով, Սահմանադրությունը սահմանում է այն դեպքերի կարգավորումները, երբ Հանրապետության նախագահի լիազորությունները դադարում են մինչև Սահմանադրությամբ սահմանված պաշտոնավարման 5-ամյա լրիվ ժամկետի ավարտը (Սահմանադրության 96-99-րդ հոդվածներ): Սակայն Սահմանադրությունը չի կարգավորում ռազմական դրության ժամանակ, ինչպես նաև Արցախի Հանրապետության տարածքի բռնազավթման և արցախահայության բռնի տեղահանության պայմաններում Հանրապետության նախագահի պաշտոնը թափուր մնալու դեպքում նրա ընտրության հարցը: Միայն Սահմանադրության 76-րդ հոդվածը, սահմանելով հիմնական իրավունքների և ազատությունների սահմանափակումները (այդ թվում՝ ընտրությունների ազատության) ռազմական կամ արտակարգ դրության ժամանակ, ամրագրում է, որ ռազմական դրության ժամանակ ընտրություններ կամ հանրաքվե կարող են չանցկացվել: Պատերազմի ժամանակ ընտրություններ կամ հանրաքվե չեն անցկացվում:

 «Ռազմական դրության իրավական ռեժիմի մասին» Արցախի Հանրապետության օրենքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Ռազմական դրության ժամանակ ընտրություններ կամ հանրաքվե կարող են չանցկացվել, եթե Արցախի Հանրապետության նախագահը ընդունել է համապատասխան հրամանագիր, և Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովը Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությամբ սահմանված ժամկետում այն չի վերացրել: Պատերազմի ժամանակ ընտրություններ կամ հանրաքվե չեն անցկացվում:»:

Նույն բովանդակությամբ իրավական նորմ է ամրագրված Արցախի Հանրապետության ընտրական օրենսգրքի 100-րդ հոդվածով:

Վերլուծելով վերը նշված հոդվածները՝ Գերագույն դատարանը փաստում է, որ Ազգային ժողովը մասնակցում է Հանրապետության նախագահին պաշտոնանկ անելու, նրան անվստահություն հայտնելու, նրա լիազորությունները դադարեցնելու գործընթացներին:

Օբյեկտիվորեն ընտրություններ չանցկացվելու պայմաններում Հանրապետության նախագահի պաշտոնը թափուր մնալու դեպքում անհնարին է Արցախի Հանրապետության բարձրագույն ներկայացուցչական մարմինների պահպանումն ու նրանց գործունեության շարունակական ապահովումը:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ Սահմանադրության կառուցվածքային վերլուծությունը վկայում է այն մասին, որ Սահմանադրության բոլոր տարրերը կապված են մեկը մյուսի հետ ու այդ միասնական համակարգի շրջանակներում կատարում են իրենց գործառույթները:

Սահմանադրության եզրափակիչ և անցումային դրույթներն ամփոփված են Սահմանադրության 12-րդ գլխում:

Պարզելու համար եզրափակիչ և անցումային դրույթների նպատակն ու նշանակությունը՝ Գերագույն դատարանն անհրաժեշտ է գտնում անդրադառնալ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» Արցախի Հանրապետության օրենքի (այսուհետ՝ Օրենք) կարգավորումներին:

 Օրենքի 2-րդ հոդվածը սահմանում է «նորմատիվ իրավական ակտ» և «օրենսդրական ակտ» հասկացությունները: Ըստ նշված հոդվածի՝ օրենսդրական ակտն Արցախի Հանրապետության ժողովրդի կամ Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի ընդունած նորմատիվ իրավական ակտն է՝ Սահմանադրություն և օրենքներ:

 Օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Արցախի Հանրապետությունում նորմատիվ իրավական ակտեր ընդունելու իրավասություն ունի (ունեն) 1) Արցախի Հանրապետության ժողովուրդը՝ միայն հանրաքվեի միջոցով, 2) Արցախի Հանրապետության նախագահը, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովը, 3)...: Օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ մասերի համաձայն՝ նորմատիվ իրավական ակտն ունենում է հիմնական մաս, որում շարադրվում են իրավական նորմերը, եզրափակիչ մաս, եթե սահմանվում են՝ 1) նորմատիվ իրավական ակտն ուժի մեջ մտնելու ժամկետները. 2) գործողության ժամկետները, երբ նորմատիվ իրավական ակտը կամ դրա առանձին մասը նախատեսված է սահմանափակ ժամկետով գործողության համար (ժամանակավոր ակտ կամ ժամանակավոր դրույթ): Այս դեպքում նշվում է ակտի կամ դրա առանձին մասի գործողության հստակ ժամկետը. 3) նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելու կապակցությամբ գործողությունը դադարեցնելու ենթակա իրավական ակտերի ցանկը: Նորմատիվ իրավական ակտն ունենում է անցումային դրույթներ, եթե՝ 1) նորմատիվ իրավական ակտը լրիվ գործողության մեջ դնելու համար պահանջվում են ժամկետներ կամ որոշակի պայմաններ, կամ 2) որոշակի ժամկետների (սահմանափակ ժամանակահատվածի) կամ նորմատիվ իրավական ակտի հիմնական մասով սահմանված պայմանների համար անհրաժեշտ է սահմանել իրավական ակտի հիմնական մասով սահմանված նորմերից տարբերվող այլ նորմեր, կամ 3) նորմատիվ իրավական ակտի հիմնական մասով սահմանված նորմերի ուժի մեջ մտնելուց հետո անհրաժեշտ է սահմանել ըստ որոշակի անձանց շրջանակի կամ տարածքի՝ ակտի հիմնական մասով սահմանված նորմերի գործողության համար այլ նորմեր:

Նշված իրավական նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ նորմատիվ ակտի եզրափակիչ և անցումային դրույթները սահմանում են (կարող են սահմանել) նորմատիվ ակտի հիմնական մասից տարբերվող դրույթներ, ինչը չի հակասում հիմնական մասի տրամաբանությանը:

Սահմանադրության՝ որպես նորմատիվ իրավական ակտի եզրափակիչ և անցումային դրույթները կոչված են ապահովելու անցման շրջանում պետական իշխանության հաջորդայնությունը, շարունակականությունը, պետական իշխանության մարմինների անընդմեջ և բնականոն գործունեությունը:

Սահմանադրության անցումային դրույթները կարող են նախատեսել նախորդ Հիմնական օրենքի առանձին նորմերի ժամանակավոր կիրառման հնարավորությունը, պետական իշխանության գործող մարմինների լիազորությունների պահպանումը մինչև դրանց ընտրության (նշանակման) սահմանված ժամկետների ավարտը, ինչպես նաև նոր Սահմանադրության կամ դրա փոփոխությունների առանձին դրույթների գործողությունը ժամանակավոր դադարեցնելու դեպքերը:

Սահմանադրության 12-րդ գլուխը, տարաբնույթ խնդիրների լուծմանը միտված իր ուղղվածությամբ հանդերձ, կոչված է երաշխավորելու անցման շրջանում Սահմանադրության անմիջական (ուղղակի գործողության) իրավունքի աղբյուրների համակարգում Հիմնական օրենքի գերակայության հիմնարար սկզբունքների անվերապահ իրագործումը:

Նշված գլուխը նպատակ ունի, չխաթարելով պետության իրավական անվտանգությունը, գործող իրավակարգում չստեղծելով քաոսային իրավիճակ, սահուն անցում ապահովել:

Սահմանադրության 12-րդ գլխի 168-րդ, 168.1-ին և Նախագծով առաջարկվող նոր բովանդակությամբ 168.1-ին հոդվածների բովանդակային վերլուծությունը թույլ է տալիս եզրահանգելու, որ սահմանադիրը (ժողովուրդը), հանրաքվեի միջոցով ընդունելով Սահմանադրությունը, հավանություն է տվել (նպատակահարմար է համարել) նաև Հանրապետության նախագահի ընտրության անուղղակի՝ իր ներկայացուցչական մարմնի՝ Ազգային ժողովի նիստում անցկացնելու կարգավորումներին, որը չի հակասում Սահմանադրության բուն էությանը:

Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ Դիմումը ներկայացվել է «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» օրենքի (այսուհետ՝ Կանոնակարգ) 61-րդ հոդվածի 6-րդ մասով և Կանոնակարգի՝ «Սահմանադրության ընդունումը և փոփոխությունը» վերտառությամբ 19-րդ գլխով սահմանված կարգով:

Այսպիսով, գնահատելով Նախագծի բովանդակային և ընթացակարգային համապատասխանությունը Սահմանադրությանը, Գերագույն դատարանն արձանագրում է, որ առաջարկվող փոփոխությամբ հաշվի են առնված Արցախի Հանրապետության անվտանգության ապահովման հրամայականն ու ներկայումս Արցախի Հանրապետության առջև ծառացած մարտահրավերները: Նախագծով առաջարկվում է Արցախի Հանրապետության տարածքի բռնազավթման, Արցախի ժողովրդի բռնի տեղահանության և համապետական ընտրությունների անցկացման անհնարինության պայմաններում Ազգային ժողովին վերապահել Հանրապետության նախագահ ընտրելու լիազորություն՝ սահմանելով այդ լիազորության իրականացման կարգը: Նախագիծը չի հակասում Սահմանադրության անփոփոխելի և հանրաքվեի միջոցով ընդունվող հոդվածներին, քանի որ Սահմանադրության 12-րդ գլխում ընդգրկված հոդվածները չեն դասվում Սահմանադրության անփոփոխելի հոդվածների կամ հանրաքվեի միջոցով փոփոխման ենթակա հոդվածների շարքին (ընդ որում՝ փոփոխումը (լրացումը) կրում է բացառիկ բնույթ): Հետևաբար, Սահմանադրության 12-րդ գլխում փոփոխության նախագիծը համապատասխանում է Սահմանադրությանը:

Ելնելով գործի քննության արդյունքներից, հիմք ընդունելով Սահմանադրության 141-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը, 142-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 143-րդ հոդվածը և ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատավարության մասին» օրենքի 49-րդ, 51-րդ, 52-րդ և 60-րդ հոդվածներով՝ Գերագույն դատարանը

1. Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխության նախագիծը ճանաչել Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությանը համապատասխանող:

2. Սահմանադրության 143-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ սույն որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

Պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 24 մարտի 2025 թվական: